بزم قدسیان: مشاهیر مدفون در تکیه تویسرکانی تخت فولاد اصفهان صفحه 5

دکتر اصغر منتظر القائم

عید فطر 1431

مطابق با 19 شهریور 1389

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین والصلاه والسلام علی سیدنا محمد وآله الطاهرین ولعنه الله علی أعدائهم أجمعین إلی یوم الدین.

با لطف و یاری خدای متعال و توجهات حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه بخش دیگری از کار تدوین شرح حال مدفونین در سرزمین مقدس تخت فولاد اصفهان به انجام رسیده و پنجمین جلد از این مجموعه با عنوان "بزم قدسیان" در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد.

این اثر مشتمل بر شرح حال مدفونین در تکیه عالم ربانی آیه الله سید عبدالغفار تویسرکانی است. در اهمیت این تکیه همین بس که چندین شخصیت بسیار ممتاز که هر کدام در فن خود کم نظیر بوده اند مدفون می باشند.

صاحب تکیه عالم ربانی سید عبدالغفار تویسرکانی است که از نوادر دوران و در معنویت و تقوا نمونه بوده و سخن عالم عامل سید علی امام جمعه مبارکه در حق او بیانگر اوج مقام زهد و وارستگی اوست آنجا که گفته است:

"اگر من سید تویسرکانی را درک نکرده بودم شاید از جمیع ملکات انسانیت بی بهره، و به اشخاص متلبّس به لباس علم به کلّی بی عقیده می شدم، ولی از فیوضات آن بزرگوار مرا راه نجات و نمونه ای از اوصاف نبوت و ولایت نموده شد".

آیه الله علامه میر سید علی نجف آبادی شخصیت معروف علمی اصفهان از دیگر مدفونین در این تکیه است که شرح اوصاف و مقامات علمی او به تفصیل در این کتاب ذکر شده است. سید محمد علی مبارکه ای خطیب بی نظیر، سید علی بدیع زادگان شاعر و تاریخیه سرای بی نظیر و خاندان قدسی از بنیانگزاران فرهنگ جدید در اصفهان نیز از مدفونین در این تکیه می باشند. نگارنده ضمن سپاس فراوان به درگاه خداوند، از همه کسانی که در تکمیل این اثر نقش داشته اند تشکر نموده و سلامتی و توفیق آنان را از درگاه الهی خواستار است، به ویژه از سروران معظم:

1. دکتر سید کمال الدین صفائی ساکن تهران، که با بزرگواری فراوان، تمامی آثار مخطوط پدر بزرگوار خود مرحوم سید محمد علی مبارکه ای (25 جلد) را به امانت در اختیار نویسنده قرار داد.

2 . جناب آقای سید احمد بدیع زادگان که چند اثر خطی ارزشمند از جمله دیوان پدر فرزانه اش مرحوم "هور" و نیز دیوان جدّ گرامی اش حاج میرزا بدیع درب امامی و خاطرات مرحوم مبارکه ای را در اختیار نویسنده قرار داد.

3 . جناب آقای مجتبی ایمانیه که نسخ ارزشمند چاپ سنگی و خطی خود را جهت استفاده در این کتاب در اختیار بنده قرار داد.

4 . جناب آقای دکتر سید احمد تویسرکانی که چند سند و اجازه ارزشمند را در اختیار نویسنده قرار داد.

همچنین از سایر عزیزانی که از یاری آنان برخوردار بودیم از جمله آقایان: سید رضا موسوی نسب، حسن قدسی، مهندس حسن ظهور و برادر محترم ایشان، آقای غلامرضا نصراللهی و حمید خلیلیان تشکر می گردد. از شهردار محترم اصفهان جناب آقای دکتر سقائیان نژاد و معاون فن آوری و پژوهشی شهرداری اصفهان و رئیس کمیته عالی مجموعه فرهنگی تخت فولاد جناب آقای مهندس ابوالقاسم گلستان نژاد و مدیر مجموعه فرهنگی تخت فولاد جناب آقای مهندس حسین حمیدی اصفهانی و نیز جناب آقای دکتر اصغر منتظرالقائم مدیر دانشنامه تخت فولاد و همچنین جناب آقای مرتضی جنتیان ناظر محترم چاپ مشتکرم.

از آنجا که اتمام تألیف این اثر مصادف با رحلت سیّد عالی قدر و روحانی فاضل زاهد

متقی مرحوم سید حسین مدرّس نجف آبادی (فرزند آیه الله العظمی سید محمد نجف آبادی) که این حقیر چندین سال از مصاحبت با او بهره مند بودم مصادف گردید، این کتاب را به روح پاک وی تقدیم می دارم.

والحمد لله رب العالمین.

رحیم قاسمی دستگردی

معماری تکیه تویسرکانی

این تکیه منسوب به عالم ربانی آیه الله حاج میرزا عبدالغفار بن محمد حسین حسینی تویسرکانی از علمای بزرگ اصفهان در اواخر قرن سیزدهم و اوائل قرن چهاردهم هجری قمری متوفی به سال 1319ق است. از نظر موقعیت، در اول کوچه معروف به غسالخانه (واله) و جنوب گنبد رکن الملک و غرب کاروانسرای صفوی ملک واقع است. ساختار معماری این تکیه عبارت از سر درب ورودی و هشتی از طرف کوچه واله و صحن بزرگ دو صفّه (شرقی و غربی) با ابعاد تقریبی 35 ×40 متر به صورت مستطیل، با اطاق ها و ایوان های دور صحن و بقعه مرکزی و سایر فضاهای لازم بوده که امروزه غیر از بقعه مرکزی، بقیه بناهای اطراف تخریب گردیده است.

محور ورودی و هشتی، کمی با محور بقعه مرکزی تفاوت داشته و متمایل به جهت شمال شرق صحن بوده و به نظر می­رسد که محور ورودی تکیه را با محور ورودی بقعه تطبیق داده­اند. چهار ضلع آن به طول 20/5 متر مشبک آجری و چهار ضلع به طول 6/3 متر به ارتفاع بنا تا لب بام 30/6 متر می باشد.

بقعه اصلی با طرح هشت الماس تراش و با ابعاد تقریبی 11×11متر روی سکویی با ابعاد تقریبی 15×15 متر و ارتفاع 5/. متر ساخته شده که در طول زمان به علت دفن مکرر اموات در صحن تکیه، این ارتفاع به تدریج تقلیل یافته است.

ورودی بقعه از ضلع گوشه شمال شرقی بقعه است و داخل بقعه به صورت چهار صفه بسیار متناسب و عالی می باشد که این چهار صفه با دیوارهای آجری زیبا با برخی طرح های تزیینی و پنجره های مشبک آجری ارتباط نور داخل و خارج بقعه را تامین می نماید. کف داخلی بقعه با کاشیکاری فیروزه ای مربع مفروش گردیده است. بقعه با طاق گنبدی کوتاه عرقچینی پوشیده شده و چهار ناودان سنگی آب باران را به خارج هدایت می کنند.

سردرب ورودی و سه ترک دیگر قرینه سر درب بقعه، با رسمی بندی بسیار زیبایی تزئین شده است. مصالح به کار رفته در بنای بقعه، تماماً آجر و ملات گچ است و در تزئینات مختصری که دارد کاشی نیز مصرف شده است.

این بنا در طول بیش از یکصد سال گذشته به علت تغییراتی که در زمین و عرصه اطراف

بقعه ایجاد شده، دچار آسیب های زیادی گردیده که از مقاومت ایستائی بنا کاسته است و آثار آسیب­ها به صورت ترک هایی در دهانه­های اطراف قابل مشاهده است. بدین لحاظ کلاف فلزی انعطاف­پذیری در بالای جرزها تعبیه شده تا از حرکت های بعدی بنا پیشگیری نماید.

این بقعه از نظر ارزش های معماری، از بقاع قابل توجه اواخر دوران قاجاریه با سبک قاجاری زیر مجموعه سبک اصفهانی می­باشد.