جامعه انسانی از دیدگاه قرآن کریم صفحه 460

وجود ندارد و نیز آن حرکتی معنوی و اثرگذار در طول تاریخ به آنان داد که این حرکت تا

ظهور مهدی اهل بیت علیهم السلام باقی خواهد ماند.

نظام و قانون

اشاره

5 - در زمینه ساماندهی جامعه و صیانت قانونی آن، شریعت اسلامی و انعطاف پذیری آن و دو بعد «پایدار» و «ناپایدار» و ساختار واقعی آن برای عملی شدن قانون، نقش بزرگی در متحول شدن جامعه جاهلی عربی و کشورهای فتح شده توسط اسلام و سپس جامعه انسانی به جامعه نظم و قانون داشته است.

برای هیچ منصفی یا دانشمند و تحصیل کرده ای امکان ندارد که تأثیر داخلی وجهانی تمدن اسلامی در این زمینه را انکار کند. چرا که هر چند دیگر در میان امتها نظیر یونانیان

و رومیان و برخی کشورهای عربی، قانون و اصول آن وجود داشته است، لیک باید در این زمینه، دو چیز را مورد توجه قرار دهیم:

1 - پژوهشهای تاریخ و باستانی نشان می دهد که اصول این قوانین نیز الهی بوده است.

2 - این قوانین کهنه شده و اصول آن در عمل از میان رفته بود و اثر گذاری اش در جوامع مدنی نابود شده یا به شدت پایین آمده و به عادات و رسوم اجتماعی یا به تصمیمات فرمانروا، پادشاهان کسروی و قیصری، سران قبایل و یا رهبران کلیسا و مقامات دینی بدل شده بود. اگر چه اسناد باستانی و اثرگذاریهای اجتماعی اش باقی بود.

اینک وجود ویژگیهای قانونی زیر را از نظر می گذرانیم:

1 - قانون و قانونگذاری یکی از ضرورتهای جوامع انسانی است.

2 - بعد پایدار که در قانون اساسی و متممهای آن عینیت می یابد و بعد ناپایدار که به مجالس قانونگذاری و کشوری مربوط می شود.

3 - تشخیص منبع واحد برای قانون، نظام و قانونگذاری، یا خداوند است، یا ملّت و یا هر دو.

4 - تشخیص مکانیزم قانونگذاری توسط «قوه مقننه» و جداسازی برخی از مسؤولیتهای سه گانه [= قوای سه گانه] از برخی دیگر.