ایمان و کفر صفحه 17

باوجود عقاید متنوع خوارج، آن چه بیش از همه به شکل گیری اندیشه ی اعتقادی خوارج انجامید و در واکنش به آن نیز مذاهب دیگری به وجود آمد، قرائت افراطی خوارج از مفهوم ایمان بود. آنان با قرائتی که از ایمان ارائه کردند، تمامی مسلمانان را کافر شمردند و شاید بتوان آنان را نخستین گروه تکفیری در جهان اسلام نام نهاد.(1)

مبانی اعتقادی خوارج، در دوره ی «ازارقه»(2) بعد از «محکمه الآولی»(3) شکل گرفت که مهم ترین آن، عقیده ی «تلازم میان ایمان و عمل» بود.

به اعتقاد خوارج، ایمان دارای سه جزء است: تصدیق (اقرار) زبانی، تصدیق قلبی و تصدیق (انجام) عملی. بر اساس این تعریف، اگر کسی به زبان و قلب به خدا ایمان داشته باشد، اما مرتکب گناه شود، ایمان خود را از دست می دهد و کافر می شود. خوارج با تکیه بر این مبنا، معتقد بودند:

1. مخالفانشان علاوه بر کفر، مشرک نیز هستند.(4)

2. قاعدین خوارج کسانی از خوارج که جنگ نمی کردند کافرند.(5)

3. سرزمین مخالفان، دار الکفر است.(6)

1- . برای آشنایی با نحوه ی شکل گیری خوارج و گروه های منتسب به آن ها، ر.ک: طاهر بن محمد بغدادی، الفرق بین الفرق، ص7295.
2- . «ازارقه» گروهی بودند که رهبری آن ها را «نافع بن ازرق» بر عهده داشت و بزرگ ترین فرقه از نظر قدرت و عدد در میان خوارج، همین گروه بودند. بغدادی، الفرق بین الفرق، ص82.
3- . «محکمه الآولی» نخستین گروه خوارج بودند که در جریان مخالفت با حکمیت به وجود آمدند و به همین دلیل به آن ها محکمه الآولی گفته می شود. البته در این دوره، هنوز مرزهای اعتقادی خوارج به صورت شفاف شکل نگرفته بود. ر.ک: بغدادی، الفرق بین الفرق، ص74 تا 78.
4- . بغدادی، الفرق بین الفرق، ص83.
5- . همان.
6- . همان، ص84.