ایمان و کفر صفحه 53

(دنیا و زیورهای آن) همانند بارانی است که کشت برآمده از آن، کشاورزان را خشنود می کند.

هم چنین به شب، دریا، رودخانه ی بزرگ، ابر تاریک، سرزمین وسیع، و زره، کافر می گویند؛ چون هر یک به نحوی چیزی را می پوشانند.(1)

کفر در اصطلاح

«کفر» در اصطلاح علم فقه و علم کلام، تفاوت هایی دارد. کفر در علم فقه معمولاً در برابر «اسلام» قرار می گیرد. در علم فقه، حد نصاب مسلمان بودن و خروج از مرز کفر، جاری شدن شهادتین بر زبان است و کسی که شهادتین را

نگوید، کافر می شود.(2)

در این موارد، کفر بیش تر مربوط به امور ظاهری است و بیانگر نوع تعامل مسلمانان با کفار است. برای نمونه، در علم فقه بیش تر درباره ی احکام کفر، مانند شیوه ی تعامل مسلمانان در اموری همچون معاملات، ازدواج، و ارث بردن کافر از مسلمان بحث می شود.

اما در علم کلام، کفر در برابر «ایمان» به کار می رود و مفهوم، مرزها و معیارهای کفر به دقت بررسی می شود. در علم کلام، کفر، جدای از انکار لسانی، از افعال قلوب شمرده می شود.(3) پس کفر در علم کلام، انکار چیزی است که شأن آن، ایمان آوردن به آن است. به عبارت دیگر، انکار هر یک از متعلقات ایمان، موجب کفر می شود.(4) این انکار، گاهی در اموری است که باید به آن ها ایمان تفصیلی داشت، مانند توحید، معاد، نماز و روزه؛ و گاهی در اموری است که علم تفصیلی به آن ها وجود ندارد و تنها می دانیم که اجمالاً در دین مسائلی وجود دارد. در این موارد، ایمان اجمالی کفایت می کند. بنابراین،

1- . محمدبن یعقوب فیروزآبادی، قاموس المحیط، ص471، ماده ی «کفر».
2- . محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج18، ص332، ذیل آیه ی 14 سوره ی حجرات؛ مسلم بن حجاج نیشابوری، صحیح مسلم، ج4، ص1872؛ کلینی، الکافی، ج2، ص18.
3- . علی بن حسین (سید مرتضی)، الذخیره فی علم الکلام، ص534.
4- . جعفرسبحانی، الایمان والکفر، ص49.