ایمان و کفر صفحه 60

وضعیتی دیده می شود. برای نمونه، محمدبن موسی حنفی قاضی دمشق (متوفی 506 ق/ 491 ش) شافعی ها را تکفیر کرده؛(1)

یا ابوحامد طوسی (متوفی 576 ق/ 559 ش) حنابله را رمی به کفر نموده است؛ و یا ابن حاتم حنبلی می گوید: «من لم یکن حنبلیاً فلیس بمسلم».(2)

البته نسبت به این گونه دیدگاه ها، دو نکته اهمیت اساسی دارد: نخست آن که چنین فتاوایی، در تاریخ اسلام امر رایجی میان اندیشمندان بزرگ نبوده است. دوم، هرچند چنین نظریاتی در میان مذاهب دیده می شود، اما هیچ یک از مذاهب اسلامی، حکم به استباحه ی خون و مال مخالفان خود نداده اند؛ اما در تاریخ اسلام، فتنه ی تکفیر به همراه اباحه ی خون و مال و ناموس، با خوارج آغاز می شود. «بربهاری» در قرن چهارم، بر اساس این مبنا، خون و مال مسلمانان را مباح می شمارد و به کشتار و غارت اموال مسلمانان می پردازد. در قرن حاضر نیز وهابیت و گروه های افراطی سلفی که تحت حمایت وهابیت افراطی اند، چنین رویکردی را درپیش گرفته و بر این اساس، تیغ وحشتناک تکفیر را در حوزه ی نظر

و عمل بر پیکر فرتوت مسلمانان فرود می آورند.(3)

کشتارهایی که در عراق، افغانستان، پاکستان، الجزایر و دیگر مناطق اسلامی توسط سلفیان تکفیری صورت می گیرد، ریشه در همین دیدگاه دارد.

در ادامه، با توجه به آن چه گفته شد، از ا بعاد مختلف به بررسی فتنه تکفیر پرداخته می شود.

حرمت انسان و مسلمان در اندیشه ی اسلامی

در اندیشه ی اسلامی، جان و اموال انسان بسیار محترم و گرامی است:

1- . اسد حیدر، الامام الصادق والمذاهب الاربعه، ج1، ص265.
2- . همان، ص267.
3- . برای آشنایی با جنایات وهابیت در جهان اسلام، ر.ک: علیزاده موسوی، سلفی گری و وهابیت، ج1، فصل17.