ایمان و کفر صفحه 77

به زبان اظهار اسلام می کند و در دل به پیامبر گرامی اسلام کفر می ورزد، مؤمن نیست و هرکس که اظهار اسلام کند و منافق نباشد، مؤمن است و به اندازه ی ظرفیت خودش ایمان دارد. چنین فردی اهل جهنم نیست؛ هرچند در قلبش تنها به اندازه ی مثقال ذره ای از ایمان باشد.

تمامی افراد متنازع در صفات و قدر و...، باوجود اختلافات اعتقادی، در ایمان مشترکند. اگر تنها کسی وارد بهشت شود که همانند پیامبر گرامی اسلام خدا را بشناسد، امت پیامبر هرگز وارد بهشت نمی شدند. همه ی آن ها و یا بیش تر آن ها، به اندازه ی پیامبر گرامی اسلام قدرت درک خداوند را ندارند. بنابراین، امت پیامبر گرامی اسلام وارد بهشت می شوند؛ اما جایگاه آنان در بهشت با توجه به درجه ی ایمان و معرفتشان مشخص می شود... .(1)

ابن تیمیه در جایی دیگر، تکفیر افراد معین را هرچند دیدگاه های بدعت آمیز داشته باشند جایز نمی شمارد و فتوا می دهد که هیچ کس نمی تواند احدی از مسلمانان را تکفیر کند، هرچند خطاکار باشند، تا وقتی که حقیقت برای آن ها تبیین شود و شبهه زدوده گردد.(2)

ابن تیمیه بخش دیگری از دیدگاه خود را به شرایط و موانع تکفیر اختصاص داده است. وی در شرایط تکفیر فرد یا گروه معین، دو اصل را بیان می کند:

نخست، فرد از گفته یا عمل خود قصد کفر کرده باشد؛ بدین معنی که به مفهوم کفری دیدگاه خود معتقد باشد؛ اما چنان چه وی معتقد است که

دیدگاهش حاوی معنی کفر نیست، در رمی وی به کفر، اشکال است.(3) به گفته ی او، اگر لازمه ی سخنی کفر باشد، چنان چه فرد به آن لازم معتقد نباشد، نمی توان او را تکفیر کرد؛ هم چنین اگر سخنی دارای وجوه مختلفی است که برخی از آن ها کفر است و برخی دیگر کفر 4

1- . احمدبن عبدالحلیم ابن تیمیه، مجموع الفتاوی، ج5، ص156 و 157.
2- . همان، ج12، ص268.
3- . ر.ک: عبدالمجید المشعبی، منهج ابن تیمیه فی مسأله التکفیر، ص209 تا 211.