ایمان و کفر صفحه 97

بدان ای برادر مسلمان که حکم اشتباه تو در تکفیر کافر، بهتر از حکم تو به تکفیر مسلمان است.(1)

وی سپس کلامی از شوکانی نقل می کند که وی مسلمانان را به شدت از تکفیر دیگران نهی کرده است؛ به ویژه آن که عمل کفرآمیز بر اثر جهل و نادانی باشد.(2)

با این حال، این گفته های معتدل نیز همانند نظریه ی ابن تیمیه و گفته های محمدبن عبدالوهاب، صرفاً در حد نظریه باقی می ماند و خود او حتی در همان کتابش به شدت مخالفان خود را تکفیر می کند. برای نمونه، از نگاه ابابطین، بیش تر مسلمانان که به زیارت قبور می روند، مشرک و کافرند.(3)

وی حتی جهل را مانع تکفیر نمی شمارد و می گوید:

زیارت قبور از جمله موارد شرکی است که خداوند متعال آن را حرام کرده است. تمامی علما این افراد را تکفیر کرده اند؛ و جهل آن گونه که برخی از گمراهان می گویند که

این افراد چون جاهل هستند، بنابراین معذورند هرگز مانع تکفیر نیست... .(4)

سنت تکفیر در نسل محمدبن عبدالوهاب (آل شیخ) هم چنان پیش آمده است. نوه ی او همانند پدربزرگ خود، مسلمانان عصر خود را به شرک و کفر متهم کرد و آنان را بدتر از مشرکان پیش از اسلام شمرد. او معتقد بود که مشرکان پیش از اسلام، معنای «لا اله الا الله» را بهتر از مسلمانان می فهمیدند. به عقیده ی وی، مسلمانان متأخر، به ویژه اهل علم که در برخی از احکام و علم کلام دارای درایت بودند، معنی توحید در عبادت را نفهمیدند و گرفتار شرک شدند و کتاب هایی را برای تشریح اعتقادشان تصنیف کردند و

1- . همان، ص14.
2- . همان، ص18 تا 19. (ابابطین کلام شوکانی را از کتاب وی السیل الجرار، ج4، ص549 نقل می کند.)
3- . همان، ص32 تا 33.
4- . همان، ص33.