آشنایی با اندیشه سیاسی شهید مطهری رحمه الله صفحه 108

داشته باشد؛ یعنی نه ریشه مادی و اقتصادی و نه ریشه سیاسی و لیبرالی دارد.

ایشان می فرماید:

علاوه بر دو نوع ماهیتی که ذکر کردیم، انقلاب می تواند ماهیتی اعتقادی و ایدئولوژیک داشته باشد. بدین معنی که مردمی که به یک مکتب ایمان و اعتقاد دارند به ارزش های معنوی آن مکتب شدیداً وابسته هستند. وقتی که مکتب خود را در معرض آسیب می بینند و وقتی آن را آماج حمله های بنیان برافکن می بینند، خشمگین و ناراضی از آسیب هایی که بر پیکر مکتب وارد شده و در آرمان برقراری مکتب به طور کامل و بی نقص، دست به قیام می زنند.

انقلاب این مردم ربطی به سیر یا گرسنه بودن شکمشان و یا ارتباطی با داشتن یا نداشتن آزادی سیاسی ندارد؛ چراکه ممکن است اینان هم شکمشان سیر باشد و هم آزادی سیاسی داشته باشند؛ اما از آنجا که مکتبی را که در آرزو و آرمان آن هستند، استقرار نیافته می بینند، برمی خیزند و قیام می کنند. (1)

استاد مطهری پس از طرح نظریه های پیدایش انقلاب و بیان ماهیت های انقلاب به یک جمع بندی می رسد و آن را در قالب عوامل پیدایش انقلاب دسته بندی می کند. ایشان در مجموع به سه عامل در پیدایش انقلاب ها اشاره می کند; عامل اقتصادی، عامل سیاسی و عامل آرمان خواهی، عقیده طلبی و ایدئولوژیک:

اگر بخواهیم عوامل ایجاد انقلاب را دسته بندی کنیم، به این نتیجه می رسیم که عامل ایجاد قیام ها یا از نوع «عامل اقتصادی و مادی» است؛ یعنی قطبی شدن جامعه و تقسیم آن به دو قطب مرفه و محروم و برخوردار و بی نصیب است که سبب قیام می گردد. طبعاً آرمان چنین قیامی هم رسیدن به جامعه ای است که در آن از این شکاف های طبقاتی اثری نباشد؛ یعنی رسیدن به جامعه ای بی طبقه.

و یا عامل آن، «وجود خصلت های آزادی خواهانه» در بشر است. یکی