آشنایی با اندیشه سیاسی شهید مطهری رحمه الله صفحه 142

گرفته تا معاد و از نبوت گرفته تا امامت و زعامت، از آرمان های فردی گرفته تا هدف های اجتماعی، همه بر محور عدل استوار شده است. عدل قرآن همدوش توحید، رکن معاد، هدف تشریع نبوت، فلسفه زعامت و امامت، معیار کمال فرد و مقیاس سلامت اجتماع است.

عدل در قرآن از آنجا که به توحید یا معاد مربوط می شود، به نگرش انسان به هستی و آفرینش، شکل خاص می دهد و به عبارت دیگر، نوعی «جهان بینی» است. آنجا که به نبوت و تشریع و قانون مربوط می شود یک «مقیاس» و «معیار» قانون شناسی است و به عبارت دیگر، جای پایی است برای عقل که در ردیف کتاب و سنت قرار گیرد و جزو منابع فقه و استنباط به شمار آید.

آنجا که به امامت و رهبری مربوط می شود یک «شایستگی» است؛ آنجا که پای اخلاق به میان می آید، «آرمانی انسانی» است؛ آنجا که به اجتماع کشیده می شود یک «مسئولیت» است.

بنابراین، علت اصلی حساسیت مسلمین نسبت به این مسئله و علت راه یافتن این اصل در کلام و در فقه و در حوزه های اجتماعی، بلاشک قرآن بود و بر همین اساس در همه نهضت های فکری و عملی مسلمین کلمه «عدل» به چشم می خورد. (1)

2. علت انحراف مسلمانان از عدل

در این بحث سؤالی مطرح است که چرا با وجود توصیه فراوان قرآن به اصل عدالت، به آن عمل نشد؛ بلکه در زمانی اندک، جامعه اسلامی دچار انواع بی عدالتی ها و تبعیض ها شد.

استاد مطهری در پاسخ به این سؤال می گوید:

وقتی که این سؤال مطرح می شود، آن چیزی که در درجه اول و زود به فکر همه می رسد این است که مسئول این کار عده ای از خلفا بودند و آنها سبب