- مقدمه پژوهشگاه بین المللی المصطفی صلی الله علیه و آله 1
- اشاره 3
- 2. دوران تحصیل و اساتید 4
- 3. تقوا، معنویت و تهذیب نفس 6
- الف) تدریس 7
- اشاره 7
- 4. فعالیت های علمی و فرهنگی 7
- ب) سخنرانی در مجالس و محافل مختلف علمی، فرهنگی و مذهبی 8
- ج) آثار شهید مطهری 8
- اشاره 10
- 5. فعالیت های سیاسی و اجتماعی 10
- الف) حضور فعال در قیام 15 خرداد 1342 11
- ب) هدایت و رهبری هیئت های مؤتلفه اسلامی 11
- د) ارتباط با حضرت امام خمینی 13
- ج) ارائه ایدئولوژی اسلامی 13
- اشاره 16
- 1. مبانی هستی شناختی 17
- 2. مبانی انسان شناختی 20
- 3. مبانی معرفت شناختی 27
- اشاره 27
- الف) نص گرایی 34
- ب) عقل گرایی 35
- 4. مبانی جامعه شناختی 36
- اشاره 40
- 2. مفهوم ولایت فقیه 44
- اشاره 44
- ج) مفهوم اصطلاحی ولایت در اندیشه شهید مطهری 45
- ب) تفاوت وِلایت و وَلایت 45
- د) مفهوم فقه و فقیه 49
- الف) نظریه آنارشیسم 52
- اشاره 52
- ب) نظریه ضرورت وجود حکومت 53
- 4. مشروعیت حکومت اسلامی و نظریه انتصاب و انتخاب در بحث ولایت فقیه 56
- الف) مفهوم مشروعیت 56
- ب) مبنای مشروعیت 57
- یکم) قرارداد اجتماعی 57
- اشاره 57
- سوم) نظریه عدالت یا ارزش های اخلاقی 58
- پنجم) نظریه الهی 58
- چهارم) نظریه سنّت و وراثت 58
- ج) منشأ مشروعیت و چگونگی انتخاب ولی فقیه 61
- اشاره 61
- یکم) نظریه انتصاب 61
- دوم) نظریه انتخاب 63
- د) صفات و شرایط ولی فقیه 64
- ه) ادله ولایت فقیه 66
- اشاره 66
- جامعیت، اکملیّت و خاتمیّت دین اسلام 67
- یکم) ادله عقلی 67
- دوم) ادلّه نقلی 69
- توقیع شریف منسوب به حضرت حجّت عجل الله تعالی فرجه الشریف 69
- مقبوله عمربن حنظله 70
- و) حدود و اختیارات ولی فقیه 72
- اشاره 76
- 1. آزادی و زندگی فردی 77
- الف) آزادی فلسفی 77
- اشاره 77
- ب) آزادی معنوی 80
- ج) آزادی عقیده 82
- 2. آزادی و زندگی اجتماعی 84
- الف) آزادی اجتماعی 84
- اشاره 84
- ب) آزادی سیاسی 86
- اشاره 86
- یکم) آزادی انتخابات و رأی 86
- دوم) آزادی بیان 88
- سوم) آزادی تشکیل اجتماعات و احزاب 90
- اشاره 94
- اشاره 95
- الف) معنای لغوی انقلاب 95
- ب) معنای اصطلاحی انقلاب 95
- 2. تفاوت انقلاب، کودتا و اصلاح 99
- 3. تفاوت انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی 100
- 4. اقسام انقلاب 101
- 5. نظریه های پیدایش انقلاب 104
- 6. نهضت اسلامی ایران 109
- اشاره 109
- اشاره 110
- الف) ضرورت تحلیل نهضت اسلامی 110
- ب) ماهیت انقلاب اسلامی 110
- یکم) رهبری انقلاب اسلامی 113
- ج) عوامل تداوم انقلاب اسلامی 122
- اشاره 122
- یکم) عدالت اجتماعی 123
- اشاره 128
- د) آفات انقلاب اسلامی 128
- یکم) آسیب های فرهنگی و اجتماعی 129
- اشاره 136
- اشاره 138
- 1. نقش عدالت اجتماعی در رشد معنوی 138
- قرآن، منشأ اصلی عدل 139
- 2. علت انحراف مسلمانان از عدل 142
- 3. اقسام عدل به حسب موضوع 144
- الف) موزون بودن 145
- اشاره 145
- 4. مفهوم عدل 145
- ب) تساوی 146
- ج) رعایت حقوق افراد 147
- د) رعایت استحقاق ها (قابلیت ها) 147
- 5. معیار عدالت 149
- 7. محوریت بُعد اجتماعی عدالت 155
- 8. ایمان و معنویت، ضامن اجرای عدالت 160
- 9. عدالت و مساوات 162
- 10. عدالت و آزادی 166
- 11. عدالت و حق 169
بحث را از جنبه اخلاقی جدا می کند و در بحث عدل الهی که فعل خداوند موضوع سخن است، نظام تکوین را از نظام تشریع تفکیک می کند. همچنین عدالت اجتماعی را جدای از عدالت کلامی و اخلاقی در نظر می گیرد و به جایگاه متفاوت عدالت در این فضاها توجه دارد. مثلاً عدل به مفهوم اجتماعی را که هدف نبوت است از عدل به مفهوم فلسفی که مبنا و راهی برای اثبات معاد است، تفکیک می کند. (1)
4. مفهوم عدل
اشاره
شهید مطهری در مقام تبیین مفهومی عدالت سعی می کند با توجه به تنوع کاربردهای عدل در فضاهای مختلف، آن را تفسیر کند. ایشان در کتاب عدل الهی، چهار معنا و یا چهار مورد استعمال برای عدل بیان می کند:
الف) موزون بودن
اگر مجموعه ای را در نظر بگیریم که در آن اجزای مختلفی به کار رفته است و هدف خاصی از آن منظور است، باید شرایط معینی در آن از حیث مقدار لازم هر جزء و از لحاظ کیفیت ارتباط اجزاء با یکدیگر رعایت شود و تنها دراین صورت است که آن مجموعه می تواند باقی بماند و اثر مطلوب خود را بدهد و نقش مورد نظر را ایفا نماید. مثلاً یک اجتماع اگر بخواهد باقی و برقرار بماند باید متعادل باشد؛ یعنی هرچیزی در آن به قدر لازم (نه به قدر مساوی) وجود داشته باشد. یک اجتماع متعادل، به کارهای فراوان اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، قضایی و تربیتی احتیاج دارد و این کارها باید میان افراد تقسیم شود و برای هر کدام از
1- (1) . همان، ص27 و 28؛ عدل الهی، ص25 - 22.