آشنایی با اندیشه سیاسی شهید مطهری رحمه الله صفحه 146

آن کارها به آن اندازه ای که لازم و ضروری است، افراد گماشته شوند. اینجاست که پای «مصلحت» به میان می آید؛ یعنی مصلحت کل؛ مصلحتی که در آن بقاء و دوام «کل» و هدف هایی که از کل منظور است. در نظر گرفته می شود. از این نظر، «جزء» فقط وسیله است و حسابی مستقل برای خود ندارد. جهان، موزون و متعادل است؛ اگر موزون و متعادل نبود، برپا نبود؛ نظم و حساب و جریان معین و مشخصی نبود؛ چنان که قبلاً به حدیث نبوی اشاره کردیم که فرمود:

«بالعدل قامت السموات والارض». (1)

نقطه مقابل عدل به این معنا، بی تناسبی است نه ظلم. بحث عدل به معنای تناسب، در مقابل بی تناسبی، از نظر کل و مجموع نظام عالم است؛ ولی بحث عدل در مقابل ظلم، در ملاحظه هر جزء و حقوق فردی مطرح می شود. در عدل به معنای اول، مجموع نظام عالم مطرح است و در عدل به مفهوم دوم، مسئله حق فرد مطرح است. عدل به معنای تناسب و توازن در نظام عالم، از شئون حکیم و علیم بودن خداوند است.

ب) تساوی

معنای دوم عدل، تساوی و نفی هرگونه تبعیض است. گاهی می گویند فلانی عادل است، منظور آن است که هیچ گونه تفاوتی میان افراد قائل نمی شود. بنابراین، عدل یعنی مساوات. این تعریف نیازمند به توضیح است; اگر مقصود این باشد که عدالت ایجاب می کند که هیچ گونه اسحقاق ها رعایت نگردد و با همه چیز و همه کس به یک چشم نظر شود، این عدالت عین ظلم است. اگر اعطاء مساوی، عدل باشد، منع مساوی هم عدل خواهد بود؛ جمله عامیانه معروف «ظلم