- مقدمه پژوهشگاه بین المللی المصطفی صلی الله علیه و آله 1
- اشاره 3
- 2. دوران تحصیل و اساتید 4
- 3. تقوا، معنویت و تهذیب نفس 6
- 4. فعالیت های علمی و فرهنگی 7
- الف) تدریس 7
- اشاره 7
- ب) سخنرانی در مجالس و محافل مختلف علمی، فرهنگی و مذهبی 8
- ج) آثار شهید مطهری 8
- 5. فعالیت های سیاسی و اجتماعی 10
- اشاره 10
- ب) هدایت و رهبری هیئت های مؤتلفه اسلامی 11
- الف) حضور فعال در قیام 15 خرداد 1342 11
- ج) ارائه ایدئولوژی اسلامی 13
- د) ارتباط با حضرت امام خمینی 13
- اشاره 16
- 1. مبانی هستی شناختی 17
- 2. مبانی انسان شناختی 20
- 3. مبانی معرفت شناختی 27
- اشاره 27
- الف) نص گرایی 34
- ب) عقل گرایی 35
- 4. مبانی جامعه شناختی 36
- اشاره 40
- 2. مفهوم ولایت فقیه 44
- اشاره 44
- ج) مفهوم اصطلاحی ولایت در اندیشه شهید مطهری 45
- ب) تفاوت وِلایت و وَلایت 45
- د) مفهوم فقه و فقیه 49
- اشاره 52
- الف) نظریه آنارشیسم 52
- ب) نظریه ضرورت وجود حکومت 53
- 4. مشروعیت حکومت اسلامی و نظریه انتصاب و انتخاب در بحث ولایت فقیه 56
- الف) مفهوم مشروعیت 56
- ب) مبنای مشروعیت 57
- یکم) قرارداد اجتماعی 57
- اشاره 57
- پنجم) نظریه الهی 58
- سوم) نظریه عدالت یا ارزش های اخلاقی 58
- چهارم) نظریه سنّت و وراثت 58
- یکم) نظریه انتصاب 61
- ج) منشأ مشروعیت و چگونگی انتخاب ولی فقیه 61
- اشاره 61
- دوم) نظریه انتخاب 63
- د) صفات و شرایط ولی فقیه 64
- ه) ادله ولایت فقیه 66
- اشاره 66
- یکم) ادله عقلی 67
- جامعیت، اکملیّت و خاتمیّت دین اسلام 67
- توقیع شریف منسوب به حضرت حجّت عجل الله تعالی فرجه الشریف 69
- دوم) ادلّه نقلی 69
- مقبوله عمربن حنظله 70
- و) حدود و اختیارات ولی فقیه 72
- اشاره 76
- 1. آزادی و زندگی فردی 77
- الف) آزادی فلسفی 77
- اشاره 77
- ب) آزادی معنوی 80
- ج) آزادی عقیده 82
- 2. آزادی و زندگی اجتماعی 84
- الف) آزادی اجتماعی 84
- اشاره 84
- اشاره 86
- یکم) آزادی انتخابات و رأی 86
- ب) آزادی سیاسی 86
- دوم) آزادی بیان 88
- سوم) آزادی تشکیل اجتماعات و احزاب 90
- اشاره 94
- ب) معنای اصطلاحی انقلاب 95
- اشاره 95
- الف) معنای لغوی انقلاب 95
- 2. تفاوت انقلاب، کودتا و اصلاح 99
- 3. تفاوت انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی 100
- 4. اقسام انقلاب 101
- 5. نظریه های پیدایش انقلاب 104
- 6. نهضت اسلامی ایران 109
- اشاره 109
- الف) ضرورت تحلیل نهضت اسلامی 110
- ب) ماهیت انقلاب اسلامی 110
- اشاره 110
- یکم) رهبری انقلاب اسلامی 113
- ج) عوامل تداوم انقلاب اسلامی 122
- اشاره 122
- یکم) عدالت اجتماعی 123
- اشاره 128
- د) آفات انقلاب اسلامی 128
- یکم) آسیب های فرهنگی و اجتماعی 129
- اشاره 136
- 1. نقش عدالت اجتماعی در رشد معنوی 138
- اشاره 138
- قرآن، منشأ اصلی عدل 139
- 2. علت انحراف مسلمانان از عدل 142
- 3. اقسام عدل به حسب موضوع 144
- الف) موزون بودن 145
- 4. مفهوم عدل 145
- اشاره 145
- ب) تساوی 146
- ج) رعایت حقوق افراد 147
- د) رعایت استحقاق ها (قابلیت ها) 147
- 5. معیار عدالت 149
- 7. محوریت بُعد اجتماعی عدالت 155
- 8. ایمان و معنویت، ضامن اجرای عدالت 160
- 9. عدالت و مساوات 162
- 10. عدالت و آزادی 166
- 11. عدالت و حق 169
شهید مطهری توضیح بسیار جالبی درباره نکته فوق بیان می کنند:
دو نوع فشار به روح آدمی وارد می شود: یکی فشار ناشی از عوامل محیطی و اجتماع، مثل ظلم و تجاوز و شلاق دیگران و دوم، فشارهایی که از داخل روح بر آدمی وارد می شود؛ مثل فشار حسد، حس انتقام جویی، حرص و طمع. اگر عدالت اجتماعی برقرار شود، از لحاظ عوامل خارجی، امنیت پدید می آید؛ زیرا کسی نمی تواند به حق دیگری تجاوز کند; اما اگر عدالت برقرار نشد و زور و ظلم و چپاول بر جامعه حاکم شد، آنان که تحت فشار عوامل روحی حرص و طمع هستند، مطامعشان بیشتر تحریک می شود و بیشتر از این فشار رنج می برند. پس کسی که محیط عدالت بر او فشار می آورد، محیط ظلم بیشتر او را تحت فشار قرار می دهد. (1)
به تعبیر زیبای استاد، کسی که در دنیای گشاده عدالت نتواند زندگی کند، در دنیای تنگ ظلم هرگز نمی تواند.
8. ایمان و معنویت، ضامن اجرای عدالت
یکی از امور مهم در حوزه اخلاق و عدالت اجتماعی، پشتوانه اجرایی آنهاست. از آنجا که معمولاً ارزش های عام اخلاقی، از جمله عدالت که زیربنای اصول اجتماعی است، مورد اذعان همگان قرار دارد، مشکل اصلی، جنبه نظری اخلاق و عدالت اجتماعی نیست؛ بلکه مسئله قابل توجه، پایبندی عملی به این اصول و ضمانت اجرای این هاست؛ ازاین رو، یکی از سؤالات پیشِ روی مکاتب اخلاقی و سیاسی این است که این ضمانت اجرا چیست؟ استاد مطهری در مباحث خود این سؤال را طرح کرد و به پاسخ آن می پردازد. ایشان معتقد است یک دسته انگیزه های درونی عمیق لازم است که مکاتب مادی از ایجاد آن به نحو معقول و با دوام، عاجزند. ایشان می گوید:
1- (1) . همان، ص14 و 15.