- مقدمه پژوهشگاه بین المللی المصطفی صلی الله علیه و آله 1
- اشاره 3
- 2. دوران تحصیل و اساتید 4
- 3. تقوا، معنویت و تهذیب نفس 6
- اشاره 7
- الف) تدریس 7
- 4. فعالیت های علمی و فرهنگی 7
- ب) سخنرانی در مجالس و محافل مختلف علمی، فرهنگی و مذهبی 8
- ج) آثار شهید مطهری 8
- 5. فعالیت های سیاسی و اجتماعی 10
- اشاره 10
- ب) هدایت و رهبری هیئت های مؤتلفه اسلامی 11
- الف) حضور فعال در قیام 15 خرداد 1342 11
- د) ارتباط با حضرت امام خمینی 13
- ج) ارائه ایدئولوژی اسلامی 13
- اشاره 16
- 1. مبانی هستی شناختی 17
- 2. مبانی انسان شناختی 20
- اشاره 27
- 3. مبانی معرفت شناختی 27
- الف) نص گرایی 34
- ب) عقل گرایی 35
- 4. مبانی جامعه شناختی 36
- اشاره 40
- 2. مفهوم ولایت فقیه 44
- اشاره 44
- ب) تفاوت وِلایت و وَلایت 45
- ج) مفهوم اصطلاحی ولایت در اندیشه شهید مطهری 45
- د) مفهوم فقه و فقیه 49
- اشاره 52
- الف) نظریه آنارشیسم 52
- ب) نظریه ضرورت وجود حکومت 53
- 4. مشروعیت حکومت اسلامی و نظریه انتصاب و انتخاب در بحث ولایت فقیه 56
- الف) مفهوم مشروعیت 56
- ب) مبنای مشروعیت 57
- اشاره 57
- یکم) قرارداد اجتماعی 57
- سوم) نظریه عدالت یا ارزش های اخلاقی 58
- چهارم) نظریه سنّت و وراثت 58
- پنجم) نظریه الهی 58
- ج) منشأ مشروعیت و چگونگی انتخاب ولی فقیه 61
- یکم) نظریه انتصاب 61
- اشاره 61
- دوم) نظریه انتخاب 63
- د) صفات و شرایط ولی فقیه 64
- ه) ادله ولایت فقیه 66
- اشاره 66
- یکم) ادله عقلی 67
- جامعیت، اکملیّت و خاتمیّت دین اسلام 67
- دوم) ادلّه نقلی 69
- توقیع شریف منسوب به حضرت حجّت عجل الله تعالی فرجه الشریف 69
- مقبوله عمربن حنظله 70
- و) حدود و اختیارات ولی فقیه 72
- اشاره 76
- 1. آزادی و زندگی فردی 77
- الف) آزادی فلسفی 77
- اشاره 77
- ب) آزادی معنوی 80
- ج) آزادی عقیده 82
- الف) آزادی اجتماعی 84
- 2. آزادی و زندگی اجتماعی 84
- اشاره 84
- اشاره 86
- ب) آزادی سیاسی 86
- یکم) آزادی انتخابات و رأی 86
- دوم) آزادی بیان 88
- سوم) آزادی تشکیل اجتماعات و احزاب 90
- اشاره 94
- الف) معنای لغوی انقلاب 95
- اشاره 95
- ب) معنای اصطلاحی انقلاب 95
- 2. تفاوت انقلاب، کودتا و اصلاح 99
- 3. تفاوت انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی 100
- 4. اقسام انقلاب 101
- 5. نظریه های پیدایش انقلاب 104
- 6. نهضت اسلامی ایران 109
- اشاره 109
- الف) ضرورت تحلیل نهضت اسلامی 110
- ب) ماهیت انقلاب اسلامی 110
- اشاره 110
- یکم) رهبری انقلاب اسلامی 113
- اشاره 122
- ج) عوامل تداوم انقلاب اسلامی 122
- یکم) عدالت اجتماعی 123
- د) آفات انقلاب اسلامی 128
- اشاره 128
- یکم) آسیب های فرهنگی و اجتماعی 129
- اشاره 136
- اشاره 138
- 1. نقش عدالت اجتماعی در رشد معنوی 138
- قرآن، منشأ اصلی عدل 139
- 2. علت انحراف مسلمانان از عدل 142
- 3. اقسام عدل به حسب موضوع 144
- الف) موزون بودن 145
- 4. مفهوم عدل 145
- اشاره 145
- ب) تساوی 146
- ج) رعایت حقوق افراد 147
- د) رعایت استحقاق ها (قابلیت ها) 147
- 5. معیار عدالت 149
- 7. محوریت بُعد اجتماعی عدالت 155
- 8. ایمان و معنویت، ضامن اجرای عدالت 160
- 9. عدالت و مساوات 162
- 10. عدالت و آزادی 166
- 11. عدالت و حق 169
شرایط مادی محیط می تواند او را مانند برگ کاهی بر روی یک سیل خروشان، بی اختیار از آن سو به آن سو ببرد. انسان وجداناً احساس می کند که در هر حالتی و تحت هر شرایطی در انتخاب فعل یا ترک آزاد است. (1)
بنابراین، اصل اراده و اختیار، از مهم ترین بنیان های انسان شناختی اندیشه استاد مطهری است و پذیرش این اصل، تأثیر بسیار زیادی بر اندیشه های سیاسی ایشان بر جای می گذارد. اصل اراده و اختیار، مهم ترین مبنای آزادی های سیاسی - اجتماعی و نیز اصل مسئولیت پذیری انسان در زندگی سیاسی اجتماعی به حساب می آید.
دقت در تعابیر مختلفی که استاد مطهری برای آزادی به کار می برد، این مدعا را ثابت می کند. از نظر استاد، پیشرفت و تکامل بشر در گرو آزادی است. انسان باید آزاد باشد تا به کمالات خودش برسد؛ چون آزادی یعنی اختیار و انسان در میان موجودات، تنها موجودی است که خود باید راه خود را انتخاب کند. (2) در بخش مؤلفه های اندیشه سیاسی، این تأثیرپذیری آشکارتر می گردد.
3. مبانی معرفت شناختی
اشاره
مبانی معرفت شناختی، از مهم ترین مبانی تأثیرگذار بر اندیشه های سیاسی شمرده می شود. به دیگر سخن، این دسته از مبانی، در زمره مبانی نزدیک به اندیشه های سیاسی قرار می گیرند. مقصود از این مبانی، آن دسته از بنیان ها و دیدگاه های شناختی است که درباره معرفت و شکل گیری آن و نیز توان معرفتی انسان، ارائه می شود.
بی تردید، «وحی محوری» مهم ترین مبنای معرفت شناختی اندیشه های سیاسی
1- (1) . مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص8.
2- (2) . مرتضی مطهری، انسان کامل، ص347.