- مقدمه پژوهشگاه بین المللی المصطفی صلی الله علیه و آله 1
- اشاره 3
- 2. دوران تحصیل و اساتید 4
- 3. تقوا، معنویت و تهذیب نفس 6
- اشاره 7
- 4. فعالیت های علمی و فرهنگی 7
- الف) تدریس 7
- ب) سخنرانی در مجالس و محافل مختلف علمی، فرهنگی و مذهبی 8
- ج) آثار شهید مطهری 8
- 5. فعالیت های سیاسی و اجتماعی 10
- اشاره 10
- ب) هدایت و رهبری هیئت های مؤتلفه اسلامی 11
- الف) حضور فعال در قیام 15 خرداد 1342 11
- د) ارتباط با حضرت امام خمینی 13
- ج) ارائه ایدئولوژی اسلامی 13
- اشاره 16
- 1. مبانی هستی شناختی 17
- 2. مبانی انسان شناختی 20
- اشاره 27
- 3. مبانی معرفت شناختی 27
- الف) نص گرایی 34
- ب) عقل گرایی 35
- 4. مبانی جامعه شناختی 36
- اشاره 40
- اشاره 44
- 2. مفهوم ولایت فقیه 44
- ب) تفاوت وِلایت و وَلایت 45
- ج) مفهوم اصطلاحی ولایت در اندیشه شهید مطهری 45
- د) مفهوم فقه و فقیه 49
- الف) نظریه آنارشیسم 52
- اشاره 52
- ب) نظریه ضرورت وجود حکومت 53
- 4. مشروعیت حکومت اسلامی و نظریه انتصاب و انتخاب در بحث ولایت فقیه 56
- الف) مفهوم مشروعیت 56
- اشاره 57
- یکم) قرارداد اجتماعی 57
- ب) مبنای مشروعیت 57
- چهارم) نظریه سنّت و وراثت 58
- سوم) نظریه عدالت یا ارزش های اخلاقی 58
- پنجم) نظریه الهی 58
- ج) منشأ مشروعیت و چگونگی انتخاب ولی فقیه 61
- یکم) نظریه انتصاب 61
- اشاره 61
- دوم) نظریه انتخاب 63
- د) صفات و شرایط ولی فقیه 64
- ه) ادله ولایت فقیه 66
- اشاره 66
- یکم) ادله عقلی 67
- جامعیت، اکملیّت و خاتمیّت دین اسلام 67
- دوم) ادلّه نقلی 69
- توقیع شریف منسوب به حضرت حجّت عجل الله تعالی فرجه الشریف 69
- مقبوله عمربن حنظله 70
- و) حدود و اختیارات ولی فقیه 72
- اشاره 76
- 1. آزادی و زندگی فردی 77
- الف) آزادی فلسفی 77
- اشاره 77
- ب) آزادی معنوی 80
- ج) آزادی عقیده 82
- 2. آزادی و زندگی اجتماعی 84
- الف) آزادی اجتماعی 84
- اشاره 84
- اشاره 86
- یکم) آزادی انتخابات و رأی 86
- ب) آزادی سیاسی 86
- دوم) آزادی بیان 88
- سوم) آزادی تشکیل اجتماعات و احزاب 90
- اشاره 94
- الف) معنای لغوی انقلاب 95
- اشاره 95
- ب) معنای اصطلاحی انقلاب 95
- 2. تفاوت انقلاب، کودتا و اصلاح 99
- 3. تفاوت انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی 100
- 4. اقسام انقلاب 101
- 5. نظریه های پیدایش انقلاب 104
- 6. نهضت اسلامی ایران 109
- اشاره 109
- الف) ضرورت تحلیل نهضت اسلامی 110
- ب) ماهیت انقلاب اسلامی 110
- اشاره 110
- یکم) رهبری انقلاب اسلامی 113
- ج) عوامل تداوم انقلاب اسلامی 122
- اشاره 122
- یکم) عدالت اجتماعی 123
- د) آفات انقلاب اسلامی 128
- اشاره 128
- یکم) آسیب های فرهنگی و اجتماعی 129
- اشاره 136
- 1. نقش عدالت اجتماعی در رشد معنوی 138
- اشاره 138
- قرآن، منشأ اصلی عدل 139
- 2. علت انحراف مسلمانان از عدل 142
- 3. اقسام عدل به حسب موضوع 144
- الف) موزون بودن 145
- 4. مفهوم عدل 145
- اشاره 145
- ب) تساوی 146
- ج) رعایت حقوق افراد 147
- د) رعایت استحقاق ها (قابلیت ها) 147
- 5. معیار عدالت 149
- 7. محوریت بُعد اجتماعی عدالت 155
- 8. ایمان و معنویت، ضامن اجرای عدالت 160
- 9. عدالت و مساوات 162
- 10. عدالت و آزادی 166
- 11. عدالت و حق 169
همان طور که آشکار است، استاد مطهری در این جملات، از سویی به دنبال یافتن سازوکاری است که بر اساس آن با مراجعه به دین بتواند نیازهای متغیر زمانه را برطرف سازد و از سوی دیگر چنین سازوکاری، به نسبیت احکام الهی نینجامد. این سازوکار همان «اجتهاد» است که با انطباق اصول بر فروعات امکان انطباق قوانین متغیر را با قوانین ثابت فراهم می آورد. به دیگر سخن، در اجتهاد، قوانین و اصول ثابت در قرآن و سنت، بر امور متغیر در زندگی انسان تطبیق داده می شود.
از نظر استاد، دین، هم در برگیرنده تمامی نیازهای زندگی است و هم خود سازوکار انطباق تعالیم و احکام ثابت آن را با نیازهای متغیر ارائه کرده است.
بی تردید چنین برداشتی از دین، قلمرو نسبتاً گسترده ای را برای عقل در نظر می گیرد. بر این اساس، عقل، هم توانایی فهم و شناخت قوانین ثابت و اصول کلی دین را دارد و هم می تواند بر اساس شرایط متغیر زمانی و مکانی، به استنباط احکام زندگی بر اساس قوانین ثابت مذکور بپردازد.
از مجموع مطالب ذکر شده می توان و مهم ترین ویژگی های معرفت شناختی اندیشه استاد مطهری را چنین برشمرد:
الف) نص گرایی
اندیشه استاد مطهری، مبتنی بر نصوص و متون دینی است. متون دینی مهم ترین منبع معرفت شناختی اندیشه های ایشان را تشکیل می دهد که در مرحله اول مبتنی بر متن قرآن و در مرحله دوم مبتنی بر سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام است.
استاد مطهری تلاش می کند از این دو منبع به عنوان مهم ترین منابع استنباط بهره گیرد؛ ازاین رو، برداشت وی از دین، برداشتی «نص محور» تلقی می گردد.