جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 102

به نظر محقق نائینی، اصل قدرت در نظام سیاسی اسلامی شورایی است و در امور غیرمنصوص، مشارکت عمومی از طریق مشورت با عقلای امت حاصل می شود. (1) مرحوم نائینی شورا را یکی از ارکان و پایه های حکومت اسلامی می داند. او برای استحکام بخشی نظریه خویش به آیات قرآن مجید و سیره مبارکه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و روش حکومتی امیرالمؤمنین علیه السلام و سایر خلفای راشدین، اشاره می کند. مرحوم نائینی شورا را از تعالیم بلند اسلام دانسته و با تأسف بسیار از غفلت مسلمین از این اصل اساسی و مترقی یاد می کند. اینکه گروهی «شورای ملی» را مخالف با اسلام قلمداد می کنند، نائینی آن را بزرگ ترین دلیل بر غفلت مسلمین از این اصل حیاتی می داند.

از نظر آیت الله نائینی «شورا» از مسلمات اسلام است. وی می نویسد:

چنان که دانستی حقیقت سلطنت اسلامیه عبارت است از ولایت بر سیاست امور ملت و به چه اندازه هم محدود است، همین طور ابتنا اساسش هم نظر به مشارکت تمام ملت در نوعیات مملکت، بر مشورت با عقلای امت که عبارت از همین شورای عمومی ملی است، نه تنها باالبطانه و خواص شخص والی که شورا درباریش خوانند به نص کلام مجید الهی (عز اسمه) و سیره مقدسه نبویه صلی الله علیه و آله که تا زمان استیلای معاویه محفوظ بود، از مسلمات اسلامیه [است].

محقق نائینی این مطلب را که مشورت با تمام مردم و ملت صورت پذیرد نه با عده خاصی، از آیه شریفه ...وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ 2 استفاده می کند و می نویسد:

و دلالت آیه مبارکه ...وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ که عقل کل و نفس عصمت را بدان مخاطب و به مشورت با عقلای امت مکلف فرموده اند، بر این مطلب در کمال بداهت و ظهور است، چه بالضروره معلوم است مرجع ضمیر، نوع امت و

قاطبه مهاجرین و انصار است، نه اشخاص خاصه و تخصیص آن به ویژه عقلا و ارباب حل و عقد از روی مناسبت حکمیه و قرینه مقامیه خواهد بود، نه از باب صراحت لفظیه و دلالت کلمه مبارکه « فی الامر » که مفرد محلی و مفید عموم اطلاقی است. به اینکه مشورت مقرره در شریعت مطهره، کلیه امور سیاسیه است، هم در غایت وضوح است.