جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 103

2- امربه معروف و نهی ازمنکر

یکی دیگر از عناصر اساسی و مؤلفه های مردم سالاری دینی، اصل امربه معروف و نهی ازمنکر است که در متون دینی نیز بر آن تأکید فراوان شده است که امروز از آن به نظارت اجتماعی نیز تعبیر می شود. عنصر اساسی نظارت اجتماعی که به معنای حساسیت، نظارت و اهتمام جامعه اسلامی، نسبت به واجبات و ترک محرمات در سطح عموم مردم است، مفهومی عام و فراگیر داشته ضمن دربرگیری حوزه هایی چون عبادات، سیاسات، معاملات و... و مصادیق جزئی چون نمازخواندن، کمک به فقرا، رعایت انصاف در معاملات، آداب زندگی تا مصادیقی چون جهاد را در بر گرفته و از مرحله قلبی به زبانی و عملی توسعه می یابد. (1)

این اصل اساسی به حدی از اهمیت فوق العاده برخوردار است که علی علیه السلام فریضه با اهمیت جهاد را در مقابل آن بسیار کوچک می شمارد و می فرماید:

همه کارهای نیک و جهاد در راه خدا در کنار امربه معروف و نهی ازمنکر، جز دمیدن قطره ای در دریای پهناور نیست . (2)

بسیاری از فقها فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر را، مقوله عقلایی دانسته و قانون گذاری در این زمینه را تأکیدی بر حُکم عقل دانسته اند. (3)

همان گونه که گفته شد، این اصل تمامی حوزه های زندگی اجتماعی را در بر می گیرد. کارایی این فریضه در حوزه های کلان مدیریت اجتماعی، نیز مورد تأکید بوده و حاکمان نمی توانند برای آن حد و مرزی تعیین کنند. امربه معروف و نهی ازمنکر تنها

فریضه ای است که شکل آن به تعبیر فقها توقیفی نیست بلکه چگونگی اجرای آن برعهده مسلمانان واگذار شده است که در هر زمان می توانند، عاقلانه ترین، کارآمدترین، به روزترین و تأثیرگذارترین روش ها و سازوکارها را به کار گرفته و برای بهبودی اوضاع سیاسی - اجتماعی از آن بهره ببرند. (4)

1- (1) . سید سجاد ایزدهی، نظارت بر قدرت سیاسی، ص 145.
2- (2) . نهج البلاغه، ک 374.
3- (3) . محمدحسن نجفی، جواهر الکلام فی شرح الإسلام، ج 21، ص 358.
4- (4) . کاظم قاضی زاده، مردم سالاری دینی، ج 2، ص 362.