جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 112

خلافت انسان و گواهی پیامبران مراحل زیر را پشت سر گذاشته است:

الف) مرحله فطرت اولیه: در این مرحله انسان خلافت خود را در زمین با تشکیل امت واحد آغاز می کند. پایه های این جامعه الهی را فطرت پاک انسانی تشکیل می داده است.

شهید صدر در تفسیر و توضیح آیه شریفه به روایاتی که تفسیر مجمع البیان نقل می کند، استناد می کند: « ان الناس کانوا امه واحده علی فطره الله فبعث الله النبیین » . (1)

طبق این آیه بعثت پیامبران به مرحله بعد از مرحله فطرت واحد بودن مربوط است. (2)

از دیدگاه شهید صدر، دو خط خلافت انسان و گواهی پیامبران با توجه به سیر تاریخی جامعه بشری مراحلی را پشت سر گذاشته است که در بعضی از مراحل دو خط خلافت و گواهی در وجود پیامبران جمع بوده و شخص واحد هم گواه بر امت بوده و هم رهبر جامعه است و در بعضی از مراحل از یکدیگر جدا بوده اند.

ب) مرحله اختلاف: به دنبال یک دوره تحقق خلافت انسان در زمین و با ایجاد جامعه ای مبتنی بر فطرت و وحدت، تعارضات یکی پس از دیگری پدید آمد. (3)

ج) مرحله خلافت و گواهی پیامبران و امامان: پس از مرحله اختلاف و ناتوانی بشر، پیامبران برای تحقق خلافت عمومی انسان مأموریت یافتند تا بر ضد ستم قیام کنند. نتیجه این قیام تشکیل دولت در زمین به دست پیامبران بود. در این دوره، دو خط خلافت انسان و گواهی در وجود پیامبر جمع می شود و امامت ادامه خط مشترک گواهی و پیامبر صلی الله علیه و آله است. (4)

د) گواهی و نظارت مراجع تقلید: در این مرحله، بعد از آنکه هر دو خط در شخص پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به هم پیوسته بودند و خط خلافت به عهده مردم و خط گواهی به عهده مراجع تقلید گذاشته شده است، خط گواهی از خط خلافت جدا می شود. (5)

دوم) کارویژه مرجعیت رشیده بر اساس نظریه شهید صدر

در عصرغیبت، مرجعیت وظایف و رسالت های زیر را بر عهده دارد:

1- (1) . مجمع البیان، ج 1، ص 307.
2- (2) . الإسلام یقود الحیاه، ص 145.
3- (3) . همان.
4- (4) . همان، ص 146 - 152.
5- (5) . همان، ص 159.