جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 122

بنابراین، قوه مقننه که یکی از اساسی ترین نمادهای «شورا» است، در منطقه الفراغ کارایی دارد. بنابراین، منطقه الفراغ دارای دو ویژگی اساسی است:

الف) نقش مردم در آن به خوبی آشکار می گردد؛ زیرا قوه مقننه یا مجلس شورا تبلور آرای مردم است.

ب) منطقه الفراغ مربوط به خلاء قانونی با موقف سکوت شارع است.

2- بیعت

بیعت را نیز از مولفه ها و عناصر مردم سالاری برشمرده اند ولی در فقه شیعه بر اساس گفتمان مشهور، بیعت و اقبال مردمی را در مشروعیت بخشی حاکم دخیل ندانسته اند هرچند در قسمت اعلام وفاداری و تبعیت و بسط ید حاکم دخالت تام دارد.

«بیعت» و «بیع» به معنای معامله و از یک ریشه اند. در میان اعراب متداول بوده است که وقتی در معامله به توافق نهایی می رسیدند، فروشنده دستش را به دست مشتری می زد و بدین سان شیء مورد معامله، به مشتری انتقال پیدا کرده و پایان معامله اعلام می شد. (1)

معنای بیعت نیز این است که شخصی دست خود را در دست حاکم می گذارد تا اطاعت خود را از اوامر او اعلام کند و حاکم هرگونه تصرفی را بر اساس قوانین مورد توافق دو طرف، در شئون او انجام دهد. (2)

شهید صدر درباره مشارکت شهروندان در حکومت دینی، حوزه بسیار وسیعی را مدنظر قرار داده است همانند، بیعت، انتخابات، همه پرسی، نظارت بر قدرت سیاسی،

شورا، نصیحت، امربه معروف و نهی ازمنکر، تغییر و اصلاح.

از دیدگاه شهید صدر مشارکت در امور اجتماعی - سیاسی نوعی قبول مسئولیت فردی و اجتماعی است که انسان مسئول باید آن را قبول کند؛ به همین دلیل، حکومت یک امانت الهی تلقی شده است. این سخن مطابق گفته برخی از لغت شناسان است؛ زیرا برخی از واژه شناسان، بیعت را قرار داد طرفینی به حساب آورده اند، همان گونه که در بیع، کالا، در برابر کالا یا پول قرار می گیرد. (3)

1- (1) . ابن منظور، لسان العرب، ج7، ص365.
2- (2) . المیزان فی تفسیر القرآن، ج18، ص 274.
3- (3) . ابن اثیر، النهایه، تحقیق: طاهر احمد الزاوی، محمود الطناحی، ج1، ص 174.