جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 123

در فرایند بیعت نیز اعلام آمادگی برای اطاعت، در مقابل التزام حاکم نسبت به اجرای قوانین، تأمین عدالت و مصالح بیعت کنندگان است.

معنای اصطلاحی بیعت، مصداقی از معنای لغوی این واژه و اعلام آمادگی برای اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه از سوی حاکم است. (1) امام علی علیه السلام در یکی از خطبه ها و به عنوان حاکم اسلامی «پایبندی به بیعت» را از حقوق خویش می شمارد و می فرماید: « اما حقی علیکم فالوفاء بالبیعه... ؛ (2) اما حق من بر شما وفاداری به بیعت است...».

شهید صدر بیعت را از «ابزار مشارکت امت در سیاست و حکومت» می داند. (3) بنابراین، طبق نظریه شهید صدر گزینش رهبری از حقوق ملت است. البته رهبر باید مرجع تقلید بوده و شرایط خاصی را که در نصوص دینی بدان توجه شده است، دارا باشد. شهید صدر در کتاب ازرشمند الاسلام یقود الحیاه ، می نویسد:

بنابراین، مسئولیت انتخابات آگاهانه شخص عهده دار مرجعیت عام بر عهده امت است. (4)

همان گونه که قبلاً نیز اشاره شد، آیت الله شهید صدر از امت تعریف خاصی دارد و مراد او از امت، جمعی افراد است که بر اساس آرمان، اهداف، افکار و پیوندهای مشترک دور هم گرد آمده اند.

امت؛ یعنی وجود جمعی مردم، یعنی گروهی که بین افراد آن روابط و پیوندهایی بر

اساس مجموعه ای از افکار و آرمان ها و مبانی وجود دارد و این پیوندهای مشترک آنها را در برخی از نیروها و استعدادها به هم مربوط می سازد. این جامعه است که قرآن از آن تعبیر به امت کرده است. (5)

از نظر شهید صدر هرگونه تغییر مطلوب بر اساس سنت های تاریخی قرآن، به دست خود امت، امکان پذیر است و این امت است که با انتخاب آزادانه خویش سرنوشت خود را می تواند به نیکی رقم بزنند.

1- (1) . سید جواد ورعی؛ حقوق و وظایف شهروندان و دولتمردان، ص 198.
2- (2) . نهج البلاغه، خطبه 34.
3- (3) . الإسلام یقود الحیاه(خلافه الانسان و شهاده الانبیاء)، ص 44.
4- (4) . همان، ص 170.
5- (5) . سید محمدباقر صدر، سنت های تاریخ در قرآن، ترجمه: دکتر سید جمال الدین موسوی، ص 122؛ الإسلام یقود الحیاه، ص 181.