جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 124

سنت های تاریخی فراتراز دست این انسان نیست، بلکه همه از زیردست انسان می گذرد؛ زیرا خداوند هرگونه تغییر مطلوبی را در زندگی انسان به دست خود او سپرده و هرگاه ملتی از راه راست پیروی کند، خداوند او را از زندگی خویش بهره مند می سازد. اینان موقعیت های مثبتی برای انسان هستند تا آزادی، انتخاب و تصمیم آزاد خود را نشان دهد. (1)

شهید صدر پس از مقایسه بین مشورت و بیعت می نویسد:

همان گونه که رهبر معصوم علیه السلام ملزم به مشورت است تا از این طریق خلافت امت مورد تأکید قرار گرفته و آمادگی روانی برای مشورت شوندگان برای هماهنگی با رهبر دینی در راستای تثبیت نظام سیاسی پدید آید، اصل بیعت نیز برای پیامبران عظیم الشأن، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و اوصیای حضرتش در واقع تأکیدی از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بر شخصیت دادن به «امت» و توجه دادن به آنان نسبت به اینکه آنان خلیفه خداوند هستند و بیعت تعیین کننده و مشخص کننده مسیر آنان است. انسان آنگاه که بیعت می کند، ضمن سهم گیری و مشارکت در نظام سیاسی، خود را مسئول نگه داری بیعت و حفظ نظام سیاسی می داند.

تأکید اسلام نسبت به بیعت کردن، روشی است که رهبر و امت هم پیمان گردیده و از نظر روحی و روانی مفهوم خلافت تحقق خواهد یافت. (2)

3- امربه معروف و نهی ازمنکر

یکی از عناصری که جایگاه مردم را در نظریه مردم سالاری دینی شهید صدر مشخص می کند، اصل امربه معروف و نهی ازمنکر است که وی آن را به مثابه نظارت همگانی و عنصری که از انحراف حاکمان جلوگیری می کند مطرح کرده است.

بر مبنای این اصل (نظارت همگانی) مردم حق نظارت و ولایت نسبت به حکومت را دارند؛ « المؤمنون بعضهم اولیاء بعض » 3 و همواره با چشمان تیزبین و کنجکاو خود،