جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 128

براساس برخی از متون اسلامی، نصیحت، جزئی از تکالیف اجتماعی است. مفهوم سیاسی این حق یا تکلیف آن است که همه آحاد ملت در رهبری و مسئولیت های کلان اجتماعی، دولت مداری و اعمال اقتدار عالی در جامعه اسلامی سهیم هستند. (1)

در فرهنگ سیاسی معاصر به این حق یا تکلیف، انتقاد سازنده و حرکت اصلاح طلبانه گفته می شود که از نظر محتوا نمی تواند مطلق باشد. مفاد، انتقاد و اصلاح باید منطبق با موازین اسلامی و سایر حقوق و مسئولیت های شناخته شده باشد. (2)

امام علی علیه السلام در نهج البلاغه، نصیحت پیشوای مسلمین را از حقوق مسلم مردم می شمارد. (3) بنابراین، در جامعه ای که رابطه حاکمان با مردم صمیمی و همراه با صداقت باشد، حاکمان نصیحت مردم را خیرخواهانه تلقی کرده و از آن به گرمی استقبال می کنند و این همان چیزی است که در متون دینی بر آن تأکید فراوان گردیده است.

در آثار شهید صدر نیز این عنوان و تعبیرهای مشابه آن، همانند اصلاح - چنان که گذشت - فراوان به چشم می خورد. شهید صدر نیز از عنوان نصیحت، در راستای تغییر و دگرگونی و اصلاح امت، نظام سیاسی و حاکمان بهره برده است. شهید صدر در توضیح اینکه حاکم

اسلامی از رهبر دینی درباره تشریع و قوانین اسلامی استمداد می جوید، می نویسد:

دراین صورت درست نیست که موضع خصمانه اتخاذ گردد، بلکه باید نقش، نصیحت گری، ارشاد و مشورت را در پیش گیرد. (4)

زیرا شهید صدر اعتقاد دارد که در عصر غیبت خط گواهی از خط خلافت جدا شده و خط خلافت به عهده مردم و خط شهادت به عهده مراجع تقلید است اما آن گاه که مردم محکوم قدرت طاغوت باشند، مراجع مسئولیت خط خلافت را همانند خط شهادت به عهده دارند و آن گاه که مردم به رشد برسند و از زیر سلطه طاغوتیان خود را آزاد کنند، خط خلافت به مردم باز می گردد.

1- (1) . عباس علی عمید زنجانی، فقه سیاسی، ج 7، ص 298 و299.
2- (2) . همان، ص 299.
3- (3) . نهج البلاغه، خطبه 43.
4- (4) . ثقافه الدعوه الإسلامیه، (حزب دعوت اسلامی)، ص 211 و212.