جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 13

و این بدین معناست که هیچ امر مهم اجتماعی پیش از آنکه به تصویب مجمع شهر برسد قابل اجرا نیست.

این همان چیزی است که امروزه از آن به عنوان دموکراسی مستقیم یاد می کنند. مناظره از عناصر مهم فرهنگ سومری بوده است. قدرت سیاسی در سومر متمرکز نبوده و مجمع می توانسته است قدرت را از حکمران بگیرد و او را عزل کند. (1)

دوم) مردم سالاری غیرمستقیم

مردم سالاری غیرمستقیم که از آن به سیستم نمایندگی یاد می کنند، در اثر افزایش جمعیت، رشد شهرنشینی و پدید آمدن وسایل ارتباطی جمعی پدید آمد؛ چه اینکه با پدید آمدن شرایط جدید و گسترش جوامع، حاکمیت به صورت مستقیم ناممکن گردید. ازاین رو، سازوکار جدیدی که ارائه شد، سیستم نمایندگی بود. بر اساس این رهیافت، مردم، اراده خود را از طریق نمایندگانی که برای این مقصد گزینش شده اند، اعلام می کنند. محور اساسی این رهیافت، رابطه متقابل مردم و نمایندگان، چگونگی انتخاب و میزان پاسخ گویی آنان در برابر مردم است.

بر این اساس، اراده مردم در این نوع مردم سالاری، تا حدود زیادی محدود به گزینش نمایندگانشان است؛ چه اینکه اراده نمایندگان در اداره کشور و مسائل عمومی نقش اساسی دارد. ازاین رو است که برخی، سیستم نمایندگی را انحراف از مردم سالاری دانسته اند؛ ولی آنچه که در آن تردیدی نیست، این است که سیستم نمایندگی و انتخاب، شیوه اصلی مردم سالاری در جهان امروز است. بنابراین، برخی سیستم نمایندگی را عالی ترین شیوه ممکن برای برپایی مردم سالاری در عصر حاضر دانسته اند؛ زیرا افزون بر تأمین مشارکت مردم، از حاکمیت غوغاسالاری و هرج ومرج نیز جلوگیری می کند. (2)

به هرحال، از حدود دو سده قبل، سیستم نمایندگی (مردم سالاری غیرمستقیم) رواج

یافت و آرام آرام مورد پذیرش عموم قرار گرفت.