- پیشگفتار 1
- بخش اول-مفاهیم و کلیات 4
- اشاره 4
- 1 -مفاهیم 5
- اشاره 5
- الف) نظام سیاسی - دینی 5
- ب) مفهوم دموکراسی 7
- د) مفهوم مشروعیت و مقبولیت 8
- ج) مفهوم مردم سالاری دینی 8
- 1- چگونگی پیدایش نخستین نهادهای دموکراتیک 11
- پیشینه مردم سالاری 11
- 2 -کلیات 11
- یکم) دموکراسی مستقیم 12
- اشاره 12
- 2- انواع دموکراسی 12
- دوم) مردم سالاری غیرمستقیم 13
- یکم) اسپینوزا 14
- 3- پیشاهنگان سیستم نمایندگی 14
- دوم) جان لاک 16
- سوم) ژان ژاک روسو 17
- اشاره 19
- الف) زندگی نامه علمی آیت الله نائینی 19
- 3- نگاهی به زندگی نامه علمی آیت الله نائینی و آیت الله شهید سید محمدباقر صدر 19
- 1- شخصیت علمی نائینی 20
- 2- برخی از آثار نائینی 20
- اشاره 21
- 3- نگاهی به کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه 21
- دوم) ترتیب کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه 22
- یکم) منابع الهام گیری نائینی 22
- ب) زندگی نامه علمی آیت الله شهید سید محمدباقر صدر (رحمه الله) 24
- اشاره 24
- 1- مقام علمی شهید صدر 25
- 2- شخصیت اجتماعی سیاسی شهید محمدباقر صدر 25
- اشاره 27
- یکم) نگاه سیاسی - دینی شهید صدر 27
- 3- نگاهی به کتاب الاسلام یقود الحیاه (شهید محمدباقر صدر (2003/ 1424ق) 27
- دوم) نظریه های سه گانه شهید صدر در باب حکومت دینی 29
- بخش دوم-جایگاه مردم در فرایند قدرت و بررسی انواع حکومت ها 30
- اشاره 30
- 1 -بررسی انواع حکومت ها 32
- الف) رژیم های دیکتاتور 32
- اشاره 32
- 1- دیکتاتوری سنتی 33
- 2- دیکتاتوری جدید 34
- 3- فاشیسم 36
- ب) حکومت های مردم سالار 37
- اشاره 37
- 1- اصول و مؤلفه های اساسی مردم سالاری 38
- 2- مردم سالاری؛ ارزش یا روش 40
- 3- انواع دموکراسی 41
- 1- تعریف حکومت مردم سالار دینی 43
- ج) حکومت های مردم سالار دینی 43
- اشاره 44
- یکم) تأمین منابع مالی دولت اسلامی 44
- 2- اهداف مردم سالاری دینی 44
- چهارم) توسعه و عمران 45
- سوم) گسترش تعلیم و تربیت 45
- دوم) تأمین امنیت فراگیر 45
- 3- عناصر و مؤلفه های مردم سالاری دینی 46
- یکم) بیعت 47
- د) نمونه های حکومت های مردم سالار دینی در صدر اسلام 47
- 1- حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله 47
- دوم) شورا 50
- سوم) حق انتقاد، اعتراض و آزادی بیان 51
- چهارم) میثاق مدینه 51
- یکم) بیعت 52
- 2- حکومت علوی 52
- دوم) نظارت 53
- 2 -نظریه مرحوم نائینی 57
- اشاره 57
- 1- حکومت تملیکیه 59
- الف) انواع حکومت از دیدگاه مرحوم نائینی 59
- 2- حکومت ولایتیه 60
- 1- وجوب نهی ازمنکر 61
- ب) مقدمات تحدید سلطنت از دیدگاه مرحوم نائینی 61
- 3- لزوم تحدید غاصب 62
- 2- نیابت فقها در عصر غیبت 62
- اشاره 63
- الف) تعریف حکومت 63
- 3 -نظریه آیت الله شهید صدر 63
- ج) شکل حکومت در اسلام 64
- ب) انواع حکومت 64
- د) حکومت مطلوب شهید صدر 66
- ه) ارکان حکومت اسلامی 67
- و) مبانی حکومت اسلامی 68
- ز) ویژگی های حکومت اسلامی 70
- الف) نقاط اشتراک دو نظریه 71
- 4 -بررسی و مقایسه بین دو نظریه 71
- ب) نقاط اختصاصی نظریه نائینی 72
- ج) نقاط اختصاصی نظریه شهید صدر 73
- اشاره 75
- بخش سوم-جایگاه مردم در مرکز تصمیم گیری 75
- اشاره 77
- 1 -مشروعیت 77
- 1- مشروعیت در حوزه فلسفه سیاسی 78
- الف) کاربرد مشروعیت در حوزه های فلسفه سیاسی، جامعه شناسی سیاسی و اندیشه سیاسی اسلام 78
- 2- مشروعیت در حوزه جامعه شناسی سیاسی 80
- 3- مشروعیت در اندیشه سیاسی اسلام 81
- ب) مشروعیت و حق حاکمیت در اسلام 84
- اشاره 92
- 2 -مرجعیت دینی در نظام سیاسی 92
- الف) ولایت حسبیه 93
- ب) جواز تصرف 93
- ج) ولایت عامه 94
- الف) مشروعیت 96
- 3 -نظریه آیت الله نائینی 96
- ب) مقبولیت 99
- مؤلفه های مردم سالاری دینی از دیدگاه مرحوم نائینی 99
- اشاره 99
- 1- شورا 99
- 2- امربه معروف و نهی ازمنکر 103
- 3- اصل نمایندگی و حقوقی اجتماعی مردم 104
- الف) مشروعیت 110
- اشاره 110
- 4 -نظریه شهید صدر 110
- 2- نظریه ولایت عامه انتصابی فقیه 111
- یکم) سیر تاریخی خلافت و گواهی انسان 111
- 1- حکومت انتخابی بر اساس شورا 111
- 3- نظریه خلافت مردم با نظارت مرجعیت 111
- دوم) کارویژه مرجعیت رشیده بر اساس نظریه شهید صدر 112
- سوم) تبیین نظریه خلافت انسان و شهادت أنبیاء علیهم السلام 113
- اشاره 117
- ب) مقبولیت 117
- امت 118
- 1- شورا 120
- مؤلفه های مردم سالاری دینی از دیدگاه شهید صدر 120
- 2- بیعت 122
- 3- امربه معروف و نهی ازمنکر 124
- 4- تغییر 125
- 5- نصیحت 127
- 5 -بررسی و مقایسه دو نظریه 129
- الف) نقاط اجتماع دو نظریه 129
- ب) نقاط اختصاصی نظریه مرحوم نائینی 130
- ج) نقاط اختصاصی نظریه شهید صدر 131
- اشاره 133
- بخش چهارم-جایگاه مردم در قلمرو دخالت دولت 133
- اشاره 135
- 1 -مفهوم حوزه های عمومی و خصوصی 135
- اهمیت بحث 135
- الف) حوزه عمومی 137
- اشاره 140
- ب) حوزه خصوصی 140
- 1- حوزه (حریم) خصوصی، به مفهوم قلمرو روابط شخصی و خانوادگی 141
- 2- حوزه خصوصی به معنای مبادله کالا و کار اجتماعی 142
- 2 -گستره قدرت در نظریه اهل سنت و شیعه 144
- اشاره 144
- الف) اهل سنت 145
- ب) شیعه 148
- اشاره 148
- 1- نظریه انتخاب 149
- 2- نظریه انتصاب 150
- تعیین قلمرو دخالت دولت با نگاه به حکومت ولایتیه و تملیکیّه 158
- اشاره 158
- 3 -نظریه مرحوم نائینی 158
- اشاره 158
- الف) ویژگی های حکومت ولایتیه 159
- ب) ویژگی های حکومت تملیکیه 161
- 4 -نظریه شهید صدر 164
- اشاره 164
- الف) ویژگی های خلافت انسان 165
- 1- کرامت 165
- 2- خلافت و استخلاف 166
- 3- امانت بودن حکومت 167
- 4- مسئول بودن حاکمان 168
- 5- عدالت خواهی 169
- 6- آزادی و برابری انسان ها 170
- 1- رعایت اخلاق 171
- اشاره 171
- ب) ویژگی های حکومت اسلامی در قلمرو دخالت دولت 171
- 2- اساس بودن عدالت و شریعت 172
- 4- ایجاد موازنه میان مصالح فردی و اجتماعی 173
- 3- غیرمطلقه بودن 173
- ج) منطقه الفراغ 174
- الف) نقاط اشتراک دو نظریه 176
- 5-تطبیق و بررسی دو نظریه 176
- اشاره 176
- ب) نقاط اختصاصی نظریه مرحوم نائینی 178
- ج) نقاط اختصاصی نظریه آیت الله شهید صدر 178
- کتابنامه 180
1 -مفهوم حوزه های عمومی و خصوصی
اهمیت بحث
اشاره
امروزه در جوامع مردم سالار و متمدن، وجود حوزه های خصوصی و عمومی از اهمیت فراوان برخوردار بوده و به منزله پیش شرط ضروری برای این جوامع قلمداد می شود:
وجود حوزه های خصوصی و عمومی جدا از دولت، همچون پیش شرط ضروری یک جامعه مردم سالار قلمداد شده است. نبود این دو قلمرو به معنای آن است که همه جامعه یک سره زیر سیطره حکومت استبدادی یا اقتدار دولتی است. (1)
شهروندان ضمن این که نیازمند تأمین امنیت، رفاه و آزادی های عمومی هستند، به یک فضای صمیمی و دور از هرگونه دغدغه و اضطراب نیاز دارند تا به گفت وگوهای خانوادگی و صمیمانه بپردازند و در این فضای آرام و دور از التهاب بتوانند آزادانه اظهار نظر نمایند.
رحیم نوبهار می نویسد:
در جامعه مردم سالار شهروندان ضمن این که اموری چون تأمین و تضمین امنیت را به دولت می سپارند، قلمروهایی را از مداخلات دولتی دور می کنند. مردم هم به فضایی نیازمندند تا روابط خانوادگی؛ روابط مبتنی بر صمیمیت و دوستانه خود را آسوده خاطر و دور از مداخلات دولتی تنظیم کنند و هم به سپری عمومی نیاز دارند تا فارغ از مداخلات دولتی به گفت وگوی عقلانی - انتقادی درباره خیر عمومی بپردازند. (2)
1- (1) . همان.
2- (2) . همان.