جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 20

دروس کم نظیر محسوب می شد. (1) در کمترین زمان نائینی از یاران خاص آخوند خراسانی به حساب آمد. ارتباط نائینی و آخوند خراسانی به حدی نزدیک شد که نائینی را نزدیک ترین و تنها مشاور سیاسی اجتماعی آخوند گفته اند. (2) بر همین اساس است که احتمال داده اند که متن تلگراف ها و بیانیه های سیاسی مراجع بزرگ مشروطه خواه - آخوند خراسانی، حاج میرزاحسین خلیلی و شیخ عبدالله مازندرانی - را او انشاء کرده است. (3)

1- شخصیت علمی نائینی

درباره شخصیت علمی نائینی همین بس که در زمان حیات آخوند خراسانی به صورت رسمی در کنار آخوند، تدریس را آغاز کرد و حدود سیصد تن در این درس حاضر شدند. (4) دقت، نوآوری و تبحر او در علم اصول به حدی است که او را «مجدد الاصول» خوانده اند. (5) افزون بر آن در رشته های دیگر علمی همانند فقه، کلام، حکمت، ریاضی، اخلاق و عرفان نیز صاحب نظر بوده است. (6) علامه سید محسن امین (1986) او را این گونه توصیف می کند: «عالم جلیل، فقیه، اصولی حکیم، عارف، ادیب، عابد و مدرس». (7)

صاحب کتاب ریحانه الادب او را از فحول علما و فقهای امامیه عصر حاضر که به کثرت تحقیق و زیادت تدقیق شهرت دارد، معرفی کرده است. (8)

2- برخی از آثار نائینی

علامه نائینی آثار و تألیفات زیادی از خود به یادگار گذاشته است که برخی از این آثار به قلم خود نائینی است و برخی را شاگردان او به رشته تحریر در آورده اند که

1- (1) . مجله حوزه، شماره 30، سال 1376.
2- (2) . نورالدین علی لو، میرزای نائینی، نوای بیداری، ص 50.
3- (3) . محمدحسن رجبی، علمای مجاهد، ص 505.
4- (4) . سیدجواد ورعی، پژوهش در اندیشه سیاسی نائینی، ص 18.
5- (5) . همان.
6- (6) . همان.
7- (7) . علامه سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج 6، ص 54.
8- (8) . محمدعلی مدرس تبریزی، ریحانه الادب، ج4، ص 162.