جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 21

عمده ترین آنها را صاحب اعیان الشیعه این گونه برشمرده است: «وسیله النجاه، رساله عملیه، حواشی علی العروه الوثقی، رساله الصلوه فی اللباس المشکوک، رساله فی نفی الضرر، رساله فی التعبدی والتوصلی، رساله فی احکام الخلل فی الصلوه، تنبیه الامه، و تنزیه المله اجوبه المسائل المستفتین. علاوه بر آنچه ذکر شد، قسمت دیگری از آثار او را شاگردان علامه نائینی تدوین کرده اند که به «تقریرات» مشهور است:

1. منیه الطالب فی شرح المکاسب (موسی خوانساری نجفی).

2. کتاب الصلوه (شیخ محمدعلی کاظمی خراسانی).

3. المکاسب والبیع (محمدتقی آملی).

4. اجود التقریرات (سید ابوالقاسم خویی).

5. فوائدالاصول (شیخ محمدعلی کاظمی خراسانی) (1)

3- نگاهی به کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه

اشاره

بدون شک، آنچه که در شهرت نائینی - به ویژه در عصر کنونی - فوق العاده مؤثر بوده است، کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه است. تاریخ دقیق نگارش این کتاب معلوم نیست؛ ولی بدون شک باید پس از مهاجرت به نجف اشرف و همزمان با نهضت مشروطه (2) تألیف شده باشد. مرحوم نائینی در این کتاب با رهیافت جدیدی نسبت به حکومت و سیاست پرداخته است که در نوع خود از نظر نوآوری، دقت، ارائه راه حل برای هموارشدن زمینه حاکمیت کامل اسلام، بی نظیر است. او در این کتاب، الگوی پیشرفته ای از حکومت را ارائه داده است که با دین مطابقت دارد. او در این کتاب قصد ندارد دین را با افکار سیاسی روز تطبیق دهد (3) بلکه تلاش می کند مفاهیم سیاسی و پدیده های نوظهور، همانند رأی اکثریت، آزادی، مساوات عملکرد مطبوعات را به گونه ای تفسیر و تحلیل کند که با دین مطابقت داشته باشد.

نائینی در این رهیافت از چند منبع الهام گرفته است. (4)

1- (1) . سیدجوادورعی، پژوهشی در اندیشه سیاسی نائینی، ص 24.
2- (2) . دکتر احمد بهشتی، اندیشه سیاسی نائینی، ص 16.
3- (3) . همان.
4- (4) . ر.ک: اندیشه سیاسی نائینی، ص 20 و 21.