- پیشگفتار 1
- اشاره 4
- بخش اول-مفاهیم و کلیات 4
- اشاره 5
- 1 -مفاهیم 5
- الف) نظام سیاسی - دینی 5
- ب) مفهوم دموکراسی 7
- د) مفهوم مشروعیت و مقبولیت 8
- ج) مفهوم مردم سالاری دینی 8
- پیشینه مردم سالاری 11
- 1- چگونگی پیدایش نخستین نهادهای دموکراتیک 11
- 2 -کلیات 11
- اشاره 12
- 2- انواع دموکراسی 12
- یکم) دموکراسی مستقیم 12
- دوم) مردم سالاری غیرمستقیم 13
- 3- پیشاهنگان سیستم نمایندگی 14
- یکم) اسپینوزا 14
- دوم) جان لاک 16
- سوم) ژان ژاک روسو 17
- اشاره 19
- 3- نگاهی به زندگی نامه علمی آیت الله نائینی و آیت الله شهید سید محمدباقر صدر 19
- الف) زندگی نامه علمی آیت الله نائینی 19
- 2- برخی از آثار نائینی 20
- 1- شخصیت علمی نائینی 20
- 3- نگاهی به کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه 21
- اشاره 21
- دوم) ترتیب کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه 22
- یکم) منابع الهام گیری نائینی 22
- اشاره 24
- ب) زندگی نامه علمی آیت الله شهید سید محمدباقر صدر (رحمه الله) 24
- 2- شخصیت اجتماعی سیاسی شهید محمدباقر صدر 25
- 1- مقام علمی شهید صدر 25
- 3- نگاهی به کتاب الاسلام یقود الحیاه (شهید محمدباقر صدر (2003/ 1424ق) 27
- اشاره 27
- یکم) نگاه سیاسی - دینی شهید صدر 27
- دوم) نظریه های سه گانه شهید صدر در باب حکومت دینی 29
- اشاره 30
- بخش دوم-جایگاه مردم در فرایند قدرت و بررسی انواع حکومت ها 30
- الف) رژیم های دیکتاتور 32
- 1 -بررسی انواع حکومت ها 32
- اشاره 32
- 1- دیکتاتوری سنتی 33
- 2- دیکتاتوری جدید 34
- 3- فاشیسم 36
- ب) حکومت های مردم سالار 37
- اشاره 37
- 1- اصول و مؤلفه های اساسی مردم سالاری 38
- 2- مردم سالاری؛ ارزش یا روش 40
- 3- انواع دموکراسی 41
- ج) حکومت های مردم سالار دینی 43
- 1- تعریف حکومت مردم سالار دینی 43
- اشاره 44
- یکم) تأمین منابع مالی دولت اسلامی 44
- 2- اهداف مردم سالاری دینی 44
- چهارم) توسعه و عمران 45
- دوم) تأمین امنیت فراگیر 45
- سوم) گسترش تعلیم و تربیت 45
- 3- عناصر و مؤلفه های مردم سالاری دینی 46
- د) نمونه های حکومت های مردم سالار دینی در صدر اسلام 47
- 1- حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله 47
- یکم) بیعت 47
- دوم) شورا 50
- سوم) حق انتقاد، اعتراض و آزادی بیان 51
- چهارم) میثاق مدینه 51
- 2- حکومت علوی 52
- یکم) بیعت 52
- دوم) نظارت 53
- 2 -نظریه مرحوم نائینی 57
- اشاره 57
- 1- حکومت تملیکیه 59
- الف) انواع حکومت از دیدگاه مرحوم نائینی 59
- 2- حکومت ولایتیه 60
- ب) مقدمات تحدید سلطنت از دیدگاه مرحوم نائینی 61
- 1- وجوب نهی ازمنکر 61
- 3- لزوم تحدید غاصب 62
- 2- نیابت فقها در عصر غیبت 62
- اشاره 63
- 3 -نظریه آیت الله شهید صدر 63
- الف) تعریف حکومت 63
- ج) شکل حکومت در اسلام 64
- ب) انواع حکومت 64
- د) حکومت مطلوب شهید صدر 66
- ه) ارکان حکومت اسلامی 67
- و) مبانی حکومت اسلامی 68
- ز) ویژگی های حکومت اسلامی 70
- الف) نقاط اشتراک دو نظریه 71
- 4 -بررسی و مقایسه بین دو نظریه 71
- ب) نقاط اختصاصی نظریه نائینی 72
- ج) نقاط اختصاصی نظریه شهید صدر 73
- بخش سوم-جایگاه مردم در مرکز تصمیم گیری 75
- اشاره 75
- اشاره 77
- 1 -مشروعیت 77
- 1- مشروعیت در حوزه فلسفه سیاسی 78
- الف) کاربرد مشروعیت در حوزه های فلسفه سیاسی، جامعه شناسی سیاسی و اندیشه سیاسی اسلام 78
- 2- مشروعیت در حوزه جامعه شناسی سیاسی 80
- 3- مشروعیت در اندیشه سیاسی اسلام 81
- ب) مشروعیت و حق حاکمیت در اسلام 84
- 2 -مرجعیت دینی در نظام سیاسی 92
- اشاره 92
- ب) جواز تصرف 93
- الف) ولایت حسبیه 93
- ج) ولایت عامه 94
- 3 -نظریه آیت الله نائینی 96
- الف) مشروعیت 96
- 1- شورا 99
- مؤلفه های مردم سالاری دینی از دیدگاه مرحوم نائینی 99
- اشاره 99
- ب) مقبولیت 99
- 2- امربه معروف و نهی ازمنکر 103
- 3- اصل نمایندگی و حقوقی اجتماعی مردم 104
- اشاره 110
- 4 -نظریه شهید صدر 110
- الف) مشروعیت 110
- 3- نظریه خلافت مردم با نظارت مرجعیت 111
- 1- حکومت انتخابی بر اساس شورا 111
- یکم) سیر تاریخی خلافت و گواهی انسان 111
- 2- نظریه ولایت عامه انتصابی فقیه 111
- دوم) کارویژه مرجعیت رشیده بر اساس نظریه شهید صدر 112
- سوم) تبیین نظریه خلافت انسان و شهادت أنبیاء علیهم السلام 113
- اشاره 117
- ب) مقبولیت 117
- امت 118
- 1- شورا 120
- مؤلفه های مردم سالاری دینی از دیدگاه شهید صدر 120
- 2- بیعت 122
- 3- امربه معروف و نهی ازمنکر 124
- 4- تغییر 125
- 5- نصیحت 127
- 5 -بررسی و مقایسه دو نظریه 129
- الف) نقاط اجتماع دو نظریه 129
- ب) نقاط اختصاصی نظریه مرحوم نائینی 130
- ج) نقاط اختصاصی نظریه شهید صدر 131
- بخش چهارم-جایگاه مردم در قلمرو دخالت دولت 133
- اشاره 133
- اشاره 135
- 1 -مفهوم حوزه های عمومی و خصوصی 135
- اهمیت بحث 135
- الف) حوزه عمومی 137
- اشاره 140
- ب) حوزه خصوصی 140
- 1- حوزه (حریم) خصوصی، به مفهوم قلمرو روابط شخصی و خانوادگی 141
- 2- حوزه خصوصی به معنای مبادله کالا و کار اجتماعی 142
- 2 -گستره قدرت در نظریه اهل سنت و شیعه 144
- اشاره 144
- الف) اهل سنت 145
- اشاره 148
- ب) شیعه 148
- 1- نظریه انتخاب 149
- 2- نظریه انتصاب 150
- تعیین قلمرو دخالت دولت با نگاه به حکومت ولایتیه و تملیکیّه 158
- اشاره 158
- 3 -نظریه مرحوم نائینی 158
- اشاره 158
- الف) ویژگی های حکومت ولایتیه 159
- ب) ویژگی های حکومت تملیکیه 161
- 4 -نظریه شهید صدر 164
- اشاره 164
- 1- کرامت 165
- الف) ویژگی های خلافت انسان 165
- 2- خلافت و استخلاف 166
- 3- امانت بودن حکومت 167
- 4- مسئول بودن حاکمان 168
- 5- عدالت خواهی 169
- 6- آزادی و برابری انسان ها 170
- 1- رعایت اخلاق 171
- ب) ویژگی های حکومت اسلامی در قلمرو دخالت دولت 171
- اشاره 171
- 2- اساس بودن عدالت و شریعت 172
- 4- ایجاد موازنه میان مصالح فردی و اجتماعی 173
- 3- غیرمطلقه بودن 173
- ج) منطقه الفراغ 174
- 5-تطبیق و بررسی دو نظریه 176
- اشاره 176
- الف) نقاط اشتراک دو نظریه 176
- ج) نقاط اختصاصی نظریه آیت الله شهید صدر 178
- ب) نقاط اختصاصی نظریه مرحوم نائینی 178
- کتابنامه 180
مقدمه
پرسش اساسی که در این فصل مطرح است این است که از منظر آیت الله نائینی و آیت الله شهید سید محمدباقر صدر در نظام سیاسی - دینی، جایگاه مردم در فرایند قدرت چگونه است؟
این فصل شامل چهار مبحث است: مبحث اول، به بررسی انواع حکومت ها پرداخته است. ازاین رو، بحث فرایند قدرت در انواع حکومت ها، استبدادی، مردم سالار غربی و حکومت های مردم سالار دینی مورد بررسی قرار گرفته است.
مبحث دوم، اختصاص به نظریه نائینی که حکومت را به دو دسته ولایتیه و تملیکیّه تقسیم کرده است، دارد و برای هرکدام ویژگی هایی را بیان می کند.
مبحث سوم، نظریه شهید صدر را به بحث گرفته است که او ضمن تعریف حکومت، به مباحثی چون انواع حکومت، شکل حکومت، حکومت مطلوب، ارکان، مبانی و ویژگی های حکومت اسلامی پرداخته است. مبحث چهارم، به بررسی و مقایسه بین دو نظریه، اختصاص یافته است.