جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 33

بنابراین، می توان گفت یکی از اصلی ترین شاخصه های رژیم دیکتاتور و سرکوبگر - در هر شکل و شمائلی که باشد - این است که فرمانروا آنچه از ملک و مملکت را که در اختیار خویش دارد، به منزله ملک طلق خصوصی و شخصی خویش قلمداد می کند، به هر شکلی که خواسته باشد تصمیم می گیرد و اجرا می کند تا بر اریکه قدرت باقی بماند. در هر دو مورد دیکتاتوری های باستانی و نوین، حرص به تصاحب دولت به منزله دارایی خصوصی فرد حاکم می تواند به درجات گوناگون با استعداد در مدیریت و خواست علنی حفظ ثبات همراه شود. (1)

1- دیکتاتوری سنتی

دیکتاتوری را این گونه تعریف کرده اند: « به دست گرفتن اقتدار فوق قانون توسط رئیس دولت» (2)

آلفرد کوبان گفته است:

دیکتاتوری حکومت یک نفر است که مقام خود را نه از راه ارث بلکه با زور یا رضایت، یا ترکیبی از آنها به دست آورده است. یعنی هم قدرت های سیاسی در نهایت از اراده او بر می آید و گستره آن هم نامحدود است. همچنین دیکتاتوری طبق دلخواه با صدور فرمان و نه بر معیار قانون به اجرا در می آید.

البته مشخص است که گفته کوبان درباره ویژگی های دیکتاتوری فردی و سنتی است که این گونه می توان آن را تحلیل کرد:

1. در دیکتاتوری فردی، فرمانروا یک نفر است؛ 2. براساس رضایت یا زور یا هردو است؛ 3. این قدرت مطلقه در مقابل هیچ اقتدار دیگری پاسخ گو نیست؛ 4. قدرت و محدوده اختیارات او محدود به هیچ حدی نیست؛ 5. او بر اساس فرمان و بدون هیچ قانونی حکم می راند؛ 6. دوره فرمانروایی دیکتاتور مطلق است. (3)

توجه به این نکته بسیار ضروری است که میان دیکتاتوری های تمامیت خواه (رهبر بزرگ + ایدئولوژی) از یک سو و دیکتاتوری های باستانی و دیکتاتوری اقتدارگرا از سوی

1- (1) . دائره المعارف و دموکراسی، ذیل مدخل، دیکتاتوری».
2- (2) . بنیادهای علم سیاست، ص 284 و 285.
3- (3) . همان، ص 285.