جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 34

دیگر تفاوت بنیادین وجود دارد. (1) دیکتاتوری های تمامیت خواه، قدرت را به منظور گسترش و تعمیق فعالیت انقلابی به دست گرفته اند. نه برای مهار آن بر همین اساس به قدرت رسیدن هیتلر در آلمان در دهه 1930 گاهی اوقات «انقلابی قانونی» نامیده می شد؛ (2) اما دیکتاتوری باستانی مقامی در جمهوری دوم باستان بود که برای هنگام بحران به کسی واگذار می شد (فردی در چنین شرایطی) برای مدت محدودی قدرت را به دست می گرفت و ازاین رو در قرن بیستم اصطلاح دیکتاتوری به دو حکومت غیردموکراتیک و حکومت تمامیت خواه و حکومت اقتدارگرا اطلاق شده است.

2- دیکتاتوری جدید

همان طور که گفته شد، در قرن بیستم اصطلاح دیکتاتوری به دو حکومت غیردموکراتیک تمامیت خواه و حکومت اقتدارگرا اطلاق شده است.

نوع اول که حکومت نازیسم در آلمان هیتلری و استالینیسم در اتحاد شوروی عصر یوسیف استالین نمونه های اصلی آن محسوب می شوند، هدف های هزاره ای را دنبال می کردند؛ به عبارت دیگر این نوع دیکتاتوری ها جویای آن بودند که با ابزارهای انقلابی آنچه را که خودشان جامعه آرمانی می دانستند، ایجاد کنند. (3)

نوع دوم را تحت عنوان «فاشیسم» به بحث خواهیم گرفت.

تفاوت دیکتاتوری قدیم و جدید

آنچه دیکتاتوری جدید را از دیکتاتوری های قدیم متمایز می سازد، استفاده از فناوری جدید و بهره بری از «ایدئولوژی» به عنوان یک «راهبرد» برای رسیدن به مقاصدی از سوی دیکتاتوران جدید است که آنان ارتش، فناوری و ایدئولوژی را به خدمت گرفتند تا از طریق توده ها به اهدافشان برسند. ایدئولوژی تا جایی برای آنان ارزشمند است که آنان را برای نیل به مقاصدشان کمک کند؛ ولی اگر مقدس ترین چیز همانند ایدئولوژی، آنان را در رسیدن به مقصد کمک نکند، به راحتی می شود آن را کنار گذاشت.

1- (1) . دائره المعارف دموکراسی، ذیل مدخل «دیکتاتوری» ص 745.
2- (2) . همان.
3- (3) . همان.