جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 38

دوری از عقلانیت و رویکرد به سوی احساسات و عواطف است که نزدیک ترین اثر آن، شیوع فسق و فجور و دوری از اخلاقیات در جوامع غربی است. (1)

بنابراین، ابتدا لازم است درباره واژه مردم سالاری، اصول، مؤلفه ها و انواع آن به اجمال توضیح داده شود و سرانجام جایگاه مردم را در آن، مورد بازکاوی و ارزیابی قرار دهیم.

دموکراسی یا مردم سالاری (2) کلمه ای یونانی است که خود درواقع ترکیبی است از مردم و حکومت کردن (3) که معنای لغوی آن حکومت به وسیله مردم است. گذشته از ناهمنوایی ها، ناهمگونی ها و اضطراب هایی که در تعریف دموکراسی وجود دارد، به طور کلی در تعریف آن می توان گفت: فرصت شهروندان کشور برای مشارکت آزادانه، در تصمیم های سیاسی . (4)

با این توضیح که دموکراسی در مقام فلسفه سیاسی مردم را ناظر بر حکومت دانسته و حاکمیت و دولت را برخاسته از اراده عمومی می داند. (5)

هستند کسانی که همانند کارل پوپر حاکمیت اراده عمومی را در دموکراسی منکرند؛ زیرا او دموکراسی را تنها در حد یک سازوکار پذیرفته است که به وسیله آن رژیم های سرکوبگر و دیکتاتور را از رژیم های مردم سالار متمایز کرده و حکومت های نوع اول را با استفاده از دموکراسی ساقط کرد. امروزه برای دموکراسی، معنای بسیار عامی را قائل شده و آن را از عالم سیاست عبور داده اند، سازمان ها، احزاب و... را نیز مشمول آن دانسته اند. بر این اساس گفته شده است، دموکراسی در وسیع ترین معنای خود عبارت است از شیوه زندگی جمع یا جامعه ای که در آن به افراد، حق داده می شود تا برای مشارکت آزادانه، از فرصت های مساوی برخوردار باشند. (6)

1- اصول و مؤلفه های اساسی مردم سالاری

با توجه به معنای لغزان و سیالی که از دموکراسی ارائه کرده اند و تفسیرهای گوناگون که از آن شده است، اصول و مؤلفه های آن نیز از این گزند مصون نمانده است. (7)

1- (1) . تفسیر المیزان، ج 4، ص 102 و ص 123 -124.
2- (2) . Demokratia kratein.
3- (3) . Demos.
4- (4) . عبدالرسول بیات با همکاری جمعی از نویسندگان، فرهنگ واژه ها، ص 270.
5- (5) . همان.
6- (6) . همان ، ص 271.
7- (7) . همان، ص 273.