جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 40

هشتم: سیستم نمایندگی: اصل نمایندگی مبنای مشارکت غیرمستقیم مردم در حکومت های مردم سالار است. (1) در سیستم نمایندگی، مردم از طریق نمایندگان خود، در تصمیم سازی ها مشارکت دارند که شامل، حق نظارت بر دولت، حق قانون گذاری، حق رأی در مورد مالیات ها و حق استیضاح از دولت می شود. (2) افزون بر مؤلفه ها و اصول پیش گفته برای تحقق رشد و بالندگی یک حکومت دموکراتیک، لوازم و پیش شرطهای دیگری را نیز گفته اند که عمده ترین آنها وجود «ساز واره حقوقی» و قانون اساسی مناسب است که تفکیک قوا، جمهوریت، وجود دولت شفاف و پاسخ گو، آمادگی فکری و روانی شهروندان، نگرش انتقادی به متولیان، انعطاف پذیری، رفق و مدارا، اعتماد به قدرت جمعی، آگاهی و مسئولیت پذیری، از جمله این لوازم و پیش شرطها ذکر شده است. (3)

2- مردم سالاری؛ ارزش یا روش

دموکراسی را از جنبه های مختلفی بر اساس مبانی و ملاک های متفاوتی تقسیم کرده اند؛ گاه از جنبه مشارکت و نقش آفرینی اراده مردم به دو شیوه «مستقیم» و «غیرمستقیم» تقسیم کرده اند و گاه از جهت در نظر داشتن سیر تاریخی آن به دموکراسی کلاسیک و معاصر تقسیم شده است.

در یک تقسیم بندی کلی، تمامی مدل های مختلف دموکراسی را می توان به دو گروه کلی زیر تقسیم کرد:

یکم: رویکردها و رهیافت هایی که دموکراسی را به مثابه یک «روش» برای توزیع قدرت سیاسی قلمداد می کند چنان که تلقی شومپر از دموکراسی همین است.

دوم: رهیافت دوم نسبت به دموکراسی این است که آن را نوعی هدف و ارزش

می داند؛ بر اساس این رویکرد انتخاب اکثریت، درست، عقلانی و نشان دهنده خیر و مصلحت واقعی است.

اما آنچه که بیشتر به بحث ما ارتباط پیدا می کند، تقسیم مردم سالاری با معیار و مبنای هدف است؛ چه اینکه هدف از آن تأمین آزادی فرد و گاه تأمین فضیلت مدنی

1- (1) . آموزش دانش سیاسی، ص 341.
2- (2) . عبدالرسول بیات، فرهنگ واژه ها، ص 275.
3- (3) . ر.ک: همان، ص 275 و 276.