- پیشگفتار 1
- بخش اول-مفاهیم و کلیات 4
- اشاره 4
- 1 -مفاهیم 5
- الف) نظام سیاسی - دینی 5
- اشاره 5
- ب) مفهوم دموکراسی 7
- د) مفهوم مشروعیت و مقبولیت 8
- ج) مفهوم مردم سالاری دینی 8
- 1- چگونگی پیدایش نخستین نهادهای دموکراتیک 11
- 2 -کلیات 11
- پیشینه مردم سالاری 11
- اشاره 12
- یکم) دموکراسی مستقیم 12
- 2- انواع دموکراسی 12
- دوم) مردم سالاری غیرمستقیم 13
- یکم) اسپینوزا 14
- 3- پیشاهنگان سیستم نمایندگی 14
- دوم) جان لاک 16
- سوم) ژان ژاک روسو 17
- اشاره 19
- الف) زندگی نامه علمی آیت الله نائینی 19
- 3- نگاهی به زندگی نامه علمی آیت الله نائینی و آیت الله شهید سید محمدباقر صدر 19
- 2- برخی از آثار نائینی 20
- 1- شخصیت علمی نائینی 20
- 3- نگاهی به کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه 21
- اشاره 21
- دوم) ترتیب کتاب تنبیه الامه و تنزیه الملّه 22
- یکم) منابع الهام گیری نائینی 22
- ب) زندگی نامه علمی آیت الله شهید سید محمدباقر صدر (رحمه الله) 24
- اشاره 24
- 2- شخصیت اجتماعی سیاسی شهید محمدباقر صدر 25
- 1- مقام علمی شهید صدر 25
- 3- نگاهی به کتاب الاسلام یقود الحیاه (شهید محمدباقر صدر (2003/ 1424ق) 27
- یکم) نگاه سیاسی - دینی شهید صدر 27
- اشاره 27
- دوم) نظریه های سه گانه شهید صدر در باب حکومت دینی 29
- بخش دوم-جایگاه مردم در فرایند قدرت و بررسی انواع حکومت ها 30
- اشاره 30
- اشاره 32
- الف) رژیم های دیکتاتور 32
- 1 -بررسی انواع حکومت ها 32
- 1- دیکتاتوری سنتی 33
- 2- دیکتاتوری جدید 34
- 3- فاشیسم 36
- ب) حکومت های مردم سالار 37
- اشاره 37
- 1- اصول و مؤلفه های اساسی مردم سالاری 38
- 2- مردم سالاری؛ ارزش یا روش 40
- 3- انواع دموکراسی 41
- 1- تعریف حکومت مردم سالار دینی 43
- ج) حکومت های مردم سالار دینی 43
- 2- اهداف مردم سالاری دینی 44
- یکم) تأمین منابع مالی دولت اسلامی 44
- اشاره 44
- چهارم) توسعه و عمران 45
- دوم) تأمین امنیت فراگیر 45
- سوم) گسترش تعلیم و تربیت 45
- 3- عناصر و مؤلفه های مردم سالاری دینی 46
- یکم) بیعت 47
- د) نمونه های حکومت های مردم سالار دینی در صدر اسلام 47
- 1- حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله 47
- دوم) شورا 50
- سوم) حق انتقاد، اعتراض و آزادی بیان 51
- چهارم) میثاق مدینه 51
- 2- حکومت علوی 52
- یکم) بیعت 52
- دوم) نظارت 53
- 2 -نظریه مرحوم نائینی 57
- اشاره 57
- الف) انواع حکومت از دیدگاه مرحوم نائینی 59
- 1- حکومت تملیکیه 59
- 2- حکومت ولایتیه 60
- ب) مقدمات تحدید سلطنت از دیدگاه مرحوم نائینی 61
- 1- وجوب نهی ازمنکر 61
- 3- لزوم تحدید غاصب 62
- 2- نیابت فقها در عصر غیبت 62
- اشاره 63
- الف) تعریف حکومت 63
- 3 -نظریه آیت الله شهید صدر 63
- ج) شکل حکومت در اسلام 64
- ب) انواع حکومت 64
- د) حکومت مطلوب شهید صدر 66
- ه) ارکان حکومت اسلامی 67
- و) مبانی حکومت اسلامی 68
- ز) ویژگی های حکومت اسلامی 70
- الف) نقاط اشتراک دو نظریه 71
- 4 -بررسی و مقایسه بین دو نظریه 71
- ب) نقاط اختصاصی نظریه نائینی 72
- ج) نقاط اختصاصی نظریه شهید صدر 73
- بخش سوم-جایگاه مردم در مرکز تصمیم گیری 75
- اشاره 75
- اشاره 77
- 1 -مشروعیت 77
- 1- مشروعیت در حوزه فلسفه سیاسی 78
- الف) کاربرد مشروعیت در حوزه های فلسفه سیاسی، جامعه شناسی سیاسی و اندیشه سیاسی اسلام 78
- 2- مشروعیت در حوزه جامعه شناسی سیاسی 80
- 3- مشروعیت در اندیشه سیاسی اسلام 81
- ب) مشروعیت و حق حاکمیت در اسلام 84
- 2 -مرجعیت دینی در نظام سیاسی 92
- اشاره 92
- ب) جواز تصرف 93
- الف) ولایت حسبیه 93
- ج) ولایت عامه 94
- 3 -نظریه آیت الله نائینی 96
- الف) مشروعیت 96
- 1- شورا 99
- ب) مقبولیت 99
- مؤلفه های مردم سالاری دینی از دیدگاه مرحوم نائینی 99
- اشاره 99
- 2- امربه معروف و نهی ازمنکر 103
- 3- اصل نمایندگی و حقوقی اجتماعی مردم 104
- اشاره 110
- 4 -نظریه شهید صدر 110
- الف) مشروعیت 110
- 2- نظریه ولایت عامه انتصابی فقیه 111
- 3- نظریه خلافت مردم با نظارت مرجعیت 111
- 1- حکومت انتخابی بر اساس شورا 111
- یکم) سیر تاریخی خلافت و گواهی انسان 111
- دوم) کارویژه مرجعیت رشیده بر اساس نظریه شهید صدر 112
- سوم) تبیین نظریه خلافت انسان و شهادت أنبیاء علیهم السلام 113
- اشاره 117
- ب) مقبولیت 117
- امت 118
- 1- شورا 120
- مؤلفه های مردم سالاری دینی از دیدگاه شهید صدر 120
- 2- بیعت 122
- 3- امربه معروف و نهی ازمنکر 124
- 4- تغییر 125
- 5- نصیحت 127
- 5 -بررسی و مقایسه دو نظریه 129
- الف) نقاط اجتماع دو نظریه 129
- ب) نقاط اختصاصی نظریه مرحوم نائینی 130
- ج) نقاط اختصاصی نظریه شهید صدر 131
- بخش چهارم-جایگاه مردم در قلمرو دخالت دولت 133
- اشاره 133
- اشاره 135
- 1 -مفهوم حوزه های عمومی و خصوصی 135
- اهمیت بحث 135
- الف) حوزه عمومی 137
- اشاره 140
- ب) حوزه خصوصی 140
- 1- حوزه (حریم) خصوصی، به مفهوم قلمرو روابط شخصی و خانوادگی 141
- 2- حوزه خصوصی به معنای مبادله کالا و کار اجتماعی 142
- اشاره 144
- 2 -گستره قدرت در نظریه اهل سنت و شیعه 144
- الف) اهل سنت 145
- اشاره 148
- ب) شیعه 148
- 1- نظریه انتخاب 149
- 2- نظریه انتصاب 150
- تعیین قلمرو دخالت دولت با نگاه به حکومت ولایتیه و تملیکیّه 158
- 3 -نظریه مرحوم نائینی 158
- اشاره 158
- اشاره 158
- الف) ویژگی های حکومت ولایتیه 159
- ب) ویژگی های حکومت تملیکیه 161
- 4 -نظریه شهید صدر 164
- اشاره 164
- 1- کرامت 165
- الف) ویژگی های خلافت انسان 165
- 2- خلافت و استخلاف 166
- 3- امانت بودن حکومت 167
- 4- مسئول بودن حاکمان 168
- 5- عدالت خواهی 169
- 6- آزادی و برابری انسان ها 170
- اشاره 171
- ب) ویژگی های حکومت اسلامی در قلمرو دخالت دولت 171
- 1- رعایت اخلاق 171
- 2- اساس بودن عدالت و شریعت 172
- 4- ایجاد موازنه میان مصالح فردی و اجتماعی 173
- 3- غیرمطلقه بودن 173
- ج) منطقه الفراغ 174
- اشاره 176
- 5-تطبیق و بررسی دو نظریه 176
- الف) نقاط اشتراک دو نظریه 176
- ج) نقاط اختصاصی نظریه آیت الله شهید صدر 178
- ب) نقاط اختصاصی نظریه مرحوم نائینی 178
- کتابنامه 180
است. زمانی تنها نسبت به برابری سیاسی و گاهی به برابری اقتصادی به عنوان پایه و اساس تأکید می شود.
3- انواع دموکراسی
یکم: دموکراسی لیبرال: لیبرال ها، آزادی را از برابری فضیلت مدنی، رفاه و... بالاتر می دانند. قانون نیز در این تفکر، در خدمت حفظ آزادی های فردی است. قانون تا زمانی مطلوب است که به آزادی فردی آسیب نرساند و این نوع از دموکراسی هیچ ایدئولوژی و فرایندی جز اراده آزادی افراد را تحمل نمی کند. (1)
دوم: دموکراسی مشارکتی: این مدل از مردم سالاری، ترکیبی از دموکراسی مستقیم و دموکراسی مبتنی بر نمایندگی است. حضور و مشارکت هرچه بیشتر و گسترده مردم، مورد تأکید این نوع دموکراسی است.
سوم: دموکراسی سوسیالیستی: این روش از دموکراسی، نگران تأثیر نامطلوب نابرابری های اقتصادی، نسبت برابری سیاسی است. ازاین روست که بر دخالت جدی دولت در امور اقتصادی تأکید می کند. بنابراین دموکراسی سوسیالیستی بیش از آنکه بر آزادی تأکید کند، طرفدار برابری است.
چهارم: دموکراسی نخبه گرایانه: این الگو را پررنگ ترین و اصلی ترین جلوه دموکراسی نمایندگی خوانده اند. این گونه از مردم سالاری، عبارت است از یک «سازوکار» و روشی برای انتخاب کارگزارانی که باهم باید به رقابت برخیزند.
پیش فرض پیشگامان این مدل از دموکراسی این است که مردم عادی، از فراغت و تخصص کافی برای تصمیم گیری و تصمیم سازی بهره مند نیستند. ازاین رو، مشارکت آنان در حیات سیاسی و حاکمیت با انتخاب گروه نخبه تجلی پیدا می کند تا آنان در معرض یک رقابت جدّی قرار بگیرند و گروه برنده در واقع انتخاب نخبه ترین است.
پنجم: دموکراسی پلورالیستی: هدف این مدل از دموکراسی جست وجوی سازوکاری برای نابودی یک قدرت قاهر و متمرکز و توزیع قدرت در میان اقلیت هاست. طرفداران دموکراسی تکثرگرایانه، خواهان آزادی سیاسی و وجود گرایش ها و افکار متعدد در بالاترین سطح آن هستند.
1- (1) . همان.