جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 42

بنابراین، برخلاف انواع دموکراسی های پیش گفته، این نوع از دموکراسی خواهان یک نظام حکومتی است که ایدئولوژی خاصی بر آن حاکم نباشد. (1)

همان گونه که گفته شد، دموکراسی در شکل ها و مدل های مختلف بر رأی اکثریت و مقبولیت همگانی تأکید فراوان دارد. ملاک و مبنای دموکراسی رأی مردم است. در این شکل از حکومت، تأمین رأی و نظر مردم، مدینه فاضله تلقی گردیده است و این چیزی است که از جنبه های مختلفی قابل نقد است؛ زیرا مردم در بسیاری از موارد تحت تأثیر فضای عمومی کاذب و احساسات قرار گرفته، مصالح را زیر پا می گذارند. علاوه بر اینکه در بسیاری از موارد، توان درک مصالح فراتر را ندارند. گذشته از همه اینها سودجویی، هواهای نفسانی، زدوبندهای سیاسی، خرید رأی ها و فریب آرای عمومی، همه و همه مسائلی است که بارها و بارها اتفاق افتاده است. به تعبیر علامه طباطبایی دوری از عقلانیت و رویکرد به احساسات، شیوع فساد، فسق و فجور و دوری از اخلاق، رهاورد همین آرای عمومی است که جوامع غربی برای بشریت به ارمغان آورده است. (2) بر همین اساس اشکال های زیر را برای حکومت های دموکراتیک برشمرده اند:

1. دموکراسی معمولاً از پهنه سیاسی عبور نکرده و حوزه اقتصادی را در بر نمی گیرد و بدون برابری اقتصادی و تساوی در فرصت های اقتصادی، برابری سیاسی امکان پذیر نیست؛

2. در بسیاری از تصمیم های سیاسی، با اراده اصیل روبه رو نیستیم؛ بلکه چه بسا این «اراده مصنوعی» است که تعیین کننده می باشد؛ زیرا تبلیغات، اراده کاذب به وجود می آورد؛

3. علی رغم تأکید فراوان دموکراسی بر مشارکت و رضایت، بسیاری از افراد و گروه ها،

تشکل سازمانی و یا تشکلی با پشتوانه ندارند و به هرحال فاقد «ندای سیاسی» هستند؛

4. دموکراسی های رایج، حکومت اکثریت - و گاه نصف به اضافه یک - بر اقلیت است نه حکومت مردم بر مردم که بعضی از آن به دیکتاتوری اکثریت تعبیر کرده اند. (3)

1- (1) . همان.
2- (2) . تفسیرالمیزان، ص 102.
3- (3) . ر.ک: عبدالرسول بیات، فرهنگ واژه ها، ص 281 - 283.