جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 52

عدالت بین مردم ایجاد شد، یکی از افتخارات مکتب اسلام به شمار می آید. روح و اساس این پیمان تأمین امنیت شهروندان، پیوند اقوام و قبائل مختلف، برقراری صلح و آرامش، حفظ وحدت اسلامی، آزادی و حفظ حرمت و حقوق همه فرمانبران است. (1) با در نظر داشت محتوا و درون مایه میثاق، به خوبی می توان به شأن، جایگاه، حقوق، وظایف و منزلت مردم به عنوان یکی از اساسی ترین ارکان حکومت اسلامی پی برد. چه اینکه این پیمان اختصاص به مسلمانان ندارد، حقوق و تکالیف اقلیت ها همانند «یهودیان» و دیگر طوایف غیر مسلمان نیز در آن به خوبی در نظر گرفته شده است. آنچه نسبت به طوائف غیر مسلمان آمده است، این است که آنان در انتخاب دین آزادند و آنان نیز از همان مزایای مؤمنان برخوردارند و به آنان ستم نخواهد شد؛ که البته همه اینها در چارچوب حاکمیت اسلام و شخص رسول اکرم صلی الله علیه و آله است.

2- حکومت علوی

یکم) بیعت

امام علیه السلام تعیین حاکم را حق انحصاری مردم می داند. بر همین اساس هنگام بیعت مردم با آن حضرت، در مسجد مدینه بر منبر رفت و انتخاب حاکم و تشکیل حکومت را حق

انحصاری «مردم» اعلام کرد و اظهار داشت که تنها منتخب مردم حق حکمرانی بر آنها را دارد، لاغیر. (2)

ای مردم! این امر حکومت امر شما است هیچ کس جز آن که شما او را امیر خود گردانید، حق امارت و حکومت برشما را ندارد. (3)

امام علیه السلام میزان مشارکت مردمی و حضور پرشور و بی نظیر آنان و اشتیاق وصف ناپذیر و خواسته مصرانه مردم را با تشبیهات و کنایات منحصر به فرد خویش چنین ترسیم می کند:

1- (1) . ر.ک: محمدبن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، تحقیق: ربانی شیرازی، ج 18، ص 324.
2- (2) . «ایها الناس عن ملاء و اذن انّ هذا امرکم لیس لاحد فیه، حق الا ما امرتم»، عزالدین، ابوالحسن علی بن محمد، المعروف به ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج 3، ص 199، تاریخ الرسل والملوک (تاریخ الطبری)، ج 3، ص 456. ابوجعفر محمدبن جریر الطبری، محمد ابوالفضل ابراهیم.
3- (3) . نهج البلاغه، خطبه 137.