جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 53

همچون ماده شتری که به طفل خود روی آورد به من روی آوردید و فریاد بیعت، بیعت سردادید، دست خود را باز پس بردم آن را کشیدید، از دستتان کشیدم به خود برگردانیدید. (1)

در خطبه شقشقیه می فرماید:

بدین ترتیب چیزی مرا به صدمه نینداخت مگر اینکه مردم چون موی گردن کفتار به دورم ریخته و از اطراف به من هجوم آوردند، گویی در اثر ازدحام جمعیت حسنان (حسن و حسین فرزندان امام) در زیر دست و پا رفتند و دوطرف لباس من پاره شد و اطراف مرا چون گله گوسفند گرفتند. (2)

دوم) نظارت

یکی از مؤلفه های حضور مردمی و ارج نهادن به آنان در حکومت حضرت، مسئله نظارت است. امام تأکید دارد که مردم باید نسبت به حاکمیت سیاسی و حکومت، نظارت مستقیم داشته باشند. امروزه نیز نظارت و کنترل، یکی از اصلی ترین شاخصه های آزادی سیاسی در حاکمیت سیاسی به حساب می آید.

امام علیه السلام به کارگزارانش دستور می دهد تا به طور علنی چگونگی فعالیت های

کارمندان را تحت نظر قرار بدهند تا از این طریق حقی از مردم ضایع نگردیده و ظلمی پدید نیاید.

امام علیه السلام برای احترام گذاردن به حقوق مردم و شهروندان، مؤلفه های متعددی را برای نظارت مردم بر عملکرد کارگزاران عنوان کرده است که جای طرح مباحث به صورت گسترده وجود ندارد و به صورت اجمال به بعضی از راهکارهای نظارتی و گفته های حضرت که به صورت صریح و روشن وجود دارد، اشاره می کنیم:

الف) نظارت مستقیم

امام علیه السلام همواره خود را در معرض دید و نظارت مردم قرار داده، می فرماید:

اگر نیکوکار بودم به یاری ام بشتابید و اگر بدکارم یافتید از من انتقاد کنید. (3)

1- (1) . همان.
2- (2) . نهج البلاغه، خطبه 3.
3- (3) . فان کنت محسنا اعاننی و ان کنت مسیئاً استعتبنی، نهج البلاغه، نامه 57.