جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 6

3. نظام سیاسی : (1) به مجموعه مهمی از نهادهای اجتماعی که با صورت بندی منظم به اجرای اهداف جمعی یک جامعه می پردازد، گفته می شود. در حالت معمولی، نوع «اجباری مشروع»، پشتیبان نظام سیاسی است. (2)

به عقیده بسیاری، نظام سیاسی همان دولت است که از ویژگی های جمعیت، حکومت، سرزمین و حاکمیت (قدرت انحصاری) برخوردار است؛ زیرا اگر گروهی به طور مستقل در سرزمینی معین سازمانی به وجود آورند و بتوانند با اعمال اقتدار، اطاعت مردم را به دست آورند، می توان گفت دولت به وجود آمده است. (3) بر این اساس است که رابرت دال (1915) نظریه پرداز علوم سیاسی ایالات متحده در سده بیستم، گفته است:

به نظام سیاسی متشکل از ساکنان یک سرزمین و حکومت آن سرزمین، دولت گفته می شود. (4)

البته اصطلاح دولت در علوم سیاسی، معمولاً به دو مفهوم متمایز، ولی مرتبط به هم، اطلاق می شود؛ چه اینکه گاهی مراد از دولت، افراد خاص (حاکمان) است و چه گاهی به مجموعه خاصی از نهادهای برتر (قانون گذاران و مجریان)، دولت گفته می شود؛ ازاین رو، در تعریف مورد نظر از دولت هر دو مفهوم مورد توجه است:

دولت مجموعه ای از افراد و نهادها است که قوانین فائقه در یک جامعه را وضع و با پشتوانه قدرت برتری که در اختیار دارند، اجرا می کنند. (5)

4. نظام سیاسی دینی

مراد از نظام سیاسی و دولت دینی، نظام و دولتی است که خطوط اصلی عملکرد آن را دین تعیین می کند و در مقام عمل، حفظ ارزش های دینی را همواره وظیفه خود می داند. البته مراد ما در اینجا از دولت دینی، دولت اسلامی است که ارزش ها و اصول خود را از دین اسلام می گیرد. بنابراین، معیار دینی بودن یک نظام و دولت به معنای «استناد» به دین و پذیرش مرجعیت دین در زندگی سیاسی است.

1- (1) . political system.
2- (2) . درآمدی بر اندیشه امام خمینی، ص 29.
3- (3) . عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص 137.
4- (4) . همان.
5- (5) . ر.ک: داود فیرحی، نظام سیاسی و دولت در اسلام، ص 8.