جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 65

شکل حکومت همانا حکومت شخص معصوم است که صلاحیتش را به طور مستقیم از جانب خدا دریافت می کند و با تعیین خاص الهی و بدون مداخله اختیار و آرای مردم حکومت را به دست می گیرد و بدون شک و تردید این شکل از حکومت در اسلام ثابت است و مسلمانان بر آن اجماع دارند. آنچه از این شکل حکومت مورد اتفاق مسلمین است، حاکمیت رسول الله صلی الله علیه و آله است که سخن خداوند « النبی أولی بالمؤمنین من انفسهم » و... بر آن دلالت دارد. (1)

بر اساس این دیدگاه، بیعت و شورا، بیانگر مشارکت و حضور مردم است. اهل سنت این شکل از حکومت را تنها از آن رسول خدا صلی الله علیه و آله می داند؛ اما شیعیان معتقدند که حکومت ائمه دوازده گانه نیز همان حکومت رسول خدا صلی الله علیه و آله است.

شهید صدر دراین باره می نویسد:

و شیعیان استدلال می کنند که این شکل از حکومت بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله نیز برای ائمه دوازده گانه ثابت است و به صورت خاص نص در مورد آنها نیز وارد شده است. (2) بر این اساس شخص معصوم دارای ولایات چهارگانه است: 1. حفظ و اجرای شریعت؛ 2. ولایت و حاکمیت تقنینی؛ 3. حاکمیت و ولایت سیاسی؛ 4.ولایت و حاکمیت در قضا. (3)

شهید صدر در مورد شورا و شکل شورایی حکومت می نویسد:

شورا در عصر غیبت شکل جایز حکومت است. بنابراین، صحیح است که امت بر اساس صلاحیت خود در اجرای احکام شرعی و وضع و تنفیذ تعالیم (احکام ثانوی) حکومت را برپا سازد. (4)

از نظر شهید صدر حکومت اسلامی علاوه بر اینکه تابع قوانین الهی است، مصالح اسلام و جامعه اسلامی را نیز باید مد نظر قرار بدهد. (5)

سومین شکل حکومت مورد نظر شهید صدر، ترکیبی از حکومت شورایی مبتنی بر رأی و نظر مردم با نظارت و گواهی مرجع عام - مرجعیت صالحه و رشیده - است.

1- (1) . الأسس الإسلامیه، الاساس، رقم 6.
2- (2) . همان.
3- (3) . اندیشه های سیاسی شهید رابع، ص283.
4- (4) .الأسس الإسلامیه، الاساس، رقم 6.
5- (5) . اندیشه های سیاسی شهید رابع، ص284.