جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 67

در تبیین و تشریح حکومت مورد نظر شهید صدر توجه به چند نکته اساسی زیر از اهمیت فراوانی برخوردار است:

یکم : واژه «ولایت» آنگاه که در مورد مرجع عام به کار می رود، به مفهوم گواهی و شهادت (نظارت) است نه به معنای حکومت؛

دوم : برقراری حکومت از وظایف و مسئولیت های امت است؛

سوم : مردم مرجع ناظر را انتخاب می کنند مگر اینکه در زمانی یک مرجع بیشتر وجود نداشته باشد؛

چهارم : حکومت به صورت عقد قراردادی نیست که بین مردم و حاکمان ایجاد شده باشد و یا اینکه به صورت وکالت باشد و حق حاکمیت از آن مردم است؛

پنجم: اگر واژه ولایت را شهید صدر در برخی مباحث خود در مورد مرجع به کار می برد، ناظر به ولایت در اموری چون قضا، تبلیغ و تبیین احکام و... است. (1)

از نظر شهید صدر اساس نظام سیاسی - دینی، نوع و ماهیت آن الهی است و شکل آن را شرع تعیین نمی کند بلکه این نظر مردم است که تعیین کننده شکل حکومت است که البته با نظارت مرجع دینی و ولی فقیه، بر اساس مقتضیات زمان و مکان تعیین می شود. (2) از نظر شهید صدر نظام مردم سالاری دینی وظیفه دارد نظریه خلافت عمومی انسان و ایجاد مدینه صالح و شایسته را بر مبنای فضیلت عملی محقق سازد. (3)

البته دایره اختیارات حکومت مردم سالار ترسیم شده از سوی شهید صدر، تنها منحصر به اجرای احکام ثابت شریعت نیست، بلکه قلمرو دیگری را نیز در نظر دارد که «منطقه الفراغ» (4) نامیده می شود.

ه) ارکان حکومت اسلامی

از نظر شهید صدر حکومت اسلامی دارای سه رکن اساسی زیر است:

الف) مرجعیت؛

1- (1) . همان، ص 286 و287.
2- (2) . مسعود پورفرد، مردم سالاری دینی، ص 100.
3- (3) . محمدباقر صدر، الإسلام یقود الحیاه (خلافه الانسان وشهاده الأنبیاء)، ص8.
4- (4) . الإسلام یقود الحیاه، ص 11.