جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 7

نظام سیاسی اسلام به مجموعه ای به هم پیوسته از فعالیت های سیاسی گفته می شود که شمار بزرگی از کارگزاران با هدفی خاص به آن متعهد شده و انجام می دهند. این سیستم که از عناصری به هم آمیخته تشکیل شده که هرکدام به تنهایی بخشی از نظام سیاسی اسلام را تشکیل داده، «نهادها» و «گروه ها» معینی را شامل می شود. (1)

بنابراین، می توان گفت نظام سیاسی اسلام و یا حکومت دینی حکومتی است که در آن، اداره امور جامعه و رسیدگی به مسائل سیاسی اجتماعی بر اساس قوانین اسلام انجام می گردد.

با دقت در معنای نظام سیاسی دینی، مشخص می شود که آنچه امروزه با عنوان «مردم سالاری دینی» مطرح می شود، همان نظام سیاسی دینی است.

در این نوشتار، این دو اصطلاح به یک معنا مورد نظر ماست. ازاین رو، لازم است مفهوم «دموکراسی»، پیشینه، خاستگاه اولیه، انواع دموکراسی (مستقیم و غیرمستقیم) و سیر این تفکر در جهان اسلام مورد بررسی قرار گیرد.

ب) مفهوم دموکراسی

-2

دموکراسی، یکی از رایج ترین اصطلاحات در علم سیاست است که از دو کلمه یونانی « demos » به معنای مردم و « kratos » به معنای «قدرت» و «حکومت» برآمده و ترکیب این دو کلمه به معنای «حکومت مردم» است. (3)

دموکراسی همان گونه که ریشه لغوی یونانی دارد، نخستین بار در یونان تجربه گردیده است. حدود پانصد سال قبل از میلاد مسیح، یعنی نزدیک بیست و پنج قرن پیش از این، در شهر آتن به محک آزمایش گذاشته شد. روش اداره این شهر، که بعدها به دموکراسی آتنی معروف شد، بدین سان بود که مردم در دوره های معین زمانی،گرد هم می آمدند و نمایندگانی از میان خود برای اداره شهر، قضاوت و دادرسی انتخاب می کردند. (4) در همین اجتماعات، اتخاذ تصمیم درباره مسائل مهم شهر به رأی عمومی گذاشته می شد.

1- (1) . همان، ص 15.
2- (2) . Democracies.
3- (3) . محمود طلوعی، فرهنگ جامع سیاسی ذیل مدخل «دموکراسی».
4- (4) . همان.