جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 71

4 -بررسی و مقایسه بین دو نظریه

الف) نقاط اشتراک دو نظریه

1. امانت بودن ؛ از مشترکات دو نظریه مسئله «امانت بودن» حکومت است؛ زیرا هم مرحوم نائینی آن را از باب امانتداری نوع می داند و هم شهید صدر تصریح می کند که تصدی حکومت از باب امانتداری و قبول مسئولیت است.

2. غیر قابل انتقال بودن ؛ دومین نقطه اشتراک دو نظریه، «غیر قابل انتقال بودن» حاکمیت است؛ زیرا هر دو فقیه بر این مطلب اتفاق نظر دارند. به نظر شهید صدر، اصل حاکمیت الهی تنها از آن خداوند است و انسان، تنها مسئول حمل این امانت است و به نظر مرحوم نائینی قیام آن از باب حفظ امور نوعیه است.

3 .حسبیه بودن حکومت ؛ سومین نقطه اشتراک «حسبیه» بودن حکومت است. مرحوم نائینی می نویسد:

از جمله قطعیات مذهب ما طایفه امامیه این است که در این عصر غیبت - علی مغیبه السلام - چه آن ولایت نوعیه را که عدم رضای شارع مقدس به اهمال آن، حتی در این زمینه معلوم باشد وظایف حسبیه نامیده، نیابت فقهای عصر غیبت را در آن قدر متیقن و ثابت دانستیم، حتی با عدم ثبوت نیابت عامه در جمیع مناصب و چون عدم رضای شارع مقدس به اختلال نظام و ذهاب بیضه اسلام و بلکه اهمیت وظایف راجعه به حفظ و نظم ممالک اسلامیه از تمام امور حسبیه از اوضح قطعیات است... .

شهید صدر نیز تلاش می کند تا مشروعیت مردمی - الهی را از اصل امور حسبیه ثابت کند. وی در تعبیرهای خود از حفظ شئون اسلامی، حفظ نظم و امثال آن استفاده می کند: «حکومت