جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 78

نظام - مجموعه و ترتیب های قانونی، نه یک حکومت خاصی - بهترین یا کم زیان ترین شکل حکومت است. (1) به همین اساس زمامداران منتخب از نظر اخلاقی اجازه دارند که خواهان وفاداری و فرمانبری مردم در زمینه های مختلف از قبیل وضع مالیات، خدمت زیر پرچم، تنظیم مقررات، وضع قوانین و اجرای آنها حتی از سوی کسانی باشند که به آنها رأی نداده اند یا به شدت با سیاست های آنها مخالف باشند. مشروعیت از هر نوع که باشد حاصل اعتقادات مشترک است، چنین وفاقی به تدریج شکل می گیرد.

البته باید در نظر داشت که مشروعیت از سوی دانشمندان در حوزه های مختلف مورد توجه قرار گرفته و تعریف شده است که در ذیل بدان اشاره می کنیم:

الف) کاربرد مشروعیت در حوزه های فلسفه سیاسی، جامعه شناسی سیاسی و اندیشه سیاسی اسلام

1- مشروعیت در حوزه فلسفه سیاسی

مشروعیت (2) در اصطلاح فلسفه سیاسی به معنای توجه عقلانی، حق صدور فرمان و اعمال اقتدار است. به بیان دیگر، در فلسفه سیاسی بحث بر سر این است که خاستگاه این حق چیست و حق فرمانروایی و تکلیف اطاعت از کجا ناشی می شود؟

یکم : مشروعیت یعنی توجیه عقلی و یا اعمال عقلانی سلطه و اطاعت، به این معنا که اعمال قدرت و سلطه از سوی حاکم باید توجیه عقلی داشته و در چارچوب عقل مدار، عقلانیت و منطقی باشد. (3)

دوم : مشروعیت یعنی توجیه عقلی اعمال قدرت حاکم و اینکه حاکم برای اعمال قدرت چه مجوزی دارد، مردم چه توجیه عقلی برای اطاعت از حاکم ارائه می کنند؟ مشروعیت متضمن توانایی نظام سیاسی در ایجاد و حفظ این اعتقاد است که نهادهای سیاسی موجود، متناسب نهادها برای جامعه هستند؛ مشروعیت ارتباط نزدیکی با مفهوم تعهد و التزام به فرمان برداری دارد. (4)

1- (1) . دائره المعارف دموکراسی، ج3 ص1250.
2- (2) . Legitimacy.
3- (3) . آندوروینست، نظریه های دولت، ترجمه: حسین بشیریه، ص 67 و68.
4- (4) . محمدجواد لاریجانی، نقد و دینداری مدرنیسم، ص 51.