جایگاه مردم در نظام سیاسی - دینی از منظر آیت الله نائینی و شهید صدر صفحه 80

نظام هایی که هم مشروع و هم کارآمدند، به طور معمول از اطاعت و رضایت داوطلبانه شهروندان در حد بالایی برخودارند. نظام هایی که بالعکس نه مشروعیت دارند و نه کارآیی چندانی دارند ممکن است به زودی نابود شوند مگر آنکه به دیکتاتوری روی بیاورند. (1)

2- مشروعیت در حوزه جامعه شناسی سیاسی

سؤال اساسی این حوزه این است که چرا مردم از حکومت اطاعت می کنند؟ درحالی که پرسش فلاسفه این بود که چرا، باید اطاعت کرد؟

مشروعیت سیاسی عبارت است از پذیرش قلبی حکومت، حاکمان و نظام سیاسی از طرف حکومت شوندگان. (2) طبیعی است که این پذیرش زمانی تحقق می یابد که شکل موجود سلطه سیاسی، با ارزش ها و باورهای عمومی جامعه همسویی داشته باشد. در حوزه جامعه شناسی سیاسی، بحث حقانیت مطرح نیست. بنابراین، حتی اگر یک گروه حاکم یا یک فرد هم بتواند مردم را بفریبند و نظر آنها را با خود موافق سازند، مشروعیت سیاسی حاصل شده است. بحث مشروعیت در گذشته به دلیل انتساب قدرت حکام به اراده الهی و خارج بودن مردم از صحنه سیاست، مطرح نمی شد اما از قرن هجدهم به بعد که رابطه حکومت و مردم بر اساس اصل نمایندگی استوار شد، بحث مشروعیت نیز وارد مباحث جامعه شناسی سیاسی شد. ماکس وبر اولین جامعه شناسی سیاسی است که مسئله را به روشن ترین شکل آن مطرح ساخت. (3)

منابع مشروعیت به عقیده ماکس وبر

به عقید ماکس وبر، مشروعیت سه منشأ دارد:

1. سنت: ممکن است مشروعیت متکی بر اعتقاد گسترده به سنت های دیرین نیاز به اطاعت از رهبرانی باشد که طبق سنت ها اعمال اقتدار می کند. (4)

1- (1) . دایره المعارف دموکراسی، ج 3، ص1251.
2- (2) . دکتر احمد نقیب زاده، درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی، ص 154.
3- (3) . همان.
4- (4) . بنیادهای علم سیاست، ص107 .