جمع میان احکام ظاهری و واقعی از منظر امام خمینی، آیت الله خویی و شهید صدر صفحه 17

و به آن ها نظم بخشیده است،مانند حرام بودن آشامیدن خمر،واجب بودن نماز،کمک و یاری رساندن به نزدیکان و لزوم عادل بودن قاضی.

4-حکم وضعی

در تعریف«حکم وضعی»به دو معنا اشاره می کنیم:

1.«الاحکام الوضعیه هی الامارات و العلامات الّتی وضعها الشّارع لتدلّ علی الاحکام التکلیفیه،و قد سمیّت وضعیه لانّ الشارع هو الّذی وضعها و حدّدها و نصّ علیها فی الکتاب و السنّه».

احکام وضعی علامت و نشانه هایی هستند که شارع آن ها را جهت دلالت بر احکام تکلیفیه جعل کرده است.وجه تسمیه آن ها به احکام وضعیه برای آن است که شارع مقدس آن ها را جعل و تعریف نموده است و نیز در کتاب و سنّت بدان ها تصریح شده است.

2.«الحکم الشّرعی الّذی لایکون موجّهاً مباشراً للانسان فی افعاله و سلوکه و هو کلّ حکم یشرع وضعاً معیّناً یکون ماله تأثیر غیر مباشر علی سلوک الانسان من قِبل احکام الّتی تنظم علاقات الزوجیّه (1)».

حکم شرعی رابطه مستقیم با رفتار و کردار انسان ها ندارد ولی شارع بر یک وضع خاص و معین آن را وضع و جعل نموده که موجب تأثیر غیرمستقیم بر رفتار و کردار انسان ها می شود،مانند قوانینی که برای ایجاد علقه زوجیت و نظم بخشیدن به آن وضع شده است.

5-حکم تکلیفی واقعی و حکم تکلیفی ظاهری

تعریف این دو واژه ترکیبی،در تعریف اصل مسئله بیان شد؛