جمع میان احکام ظاهری و واقعی از منظر امام خمینی، آیت الله خویی و شهید صدر صفحه 29

حال اگر دلیلی بر وقوع تعبد نداشته باشیم مرحوم آخوند می فرماید:باز هم بحث از تعبد هیچ فایده ای ندارد،زیرا یکی از ویژگی های بحث اصولی این است که دارای ثمر باشد و بحث ما از امکان،یک بحث فلسفی صرف نیست تا فقط از امکان و عدم امکان یک امری بحث کنیم بدون این که نیازی به مترتب شدن ثمره ای داشته باشیم (1).

3-اشکال مرحوم نایینی بر نظر مرحوم شیخ

بعد از ذکر نظر مرحوم شیخ در امکان تعبد به ظن و بیان اشکالات مرحوم آخوند،مرحوم خویی اشکال چهارمی از مرحوم نایینی نقل می کند:اگر بنای عقلا را بر امکان یک امر قبول کنیم،فقط در امکان تکوینی می باشد نه در امکان تشریعی که محل بحث ما است؛یعنی عقلا در تکوینیات،امکان وجود یا عدم یک شیء بنا را بر امکان آن شیء می گذارند و این امکان که در امور تکوینی می باشد غیر از امکانی است که در امور تشریعی و اعتباری از آن بحث می گردد؛لذا بحث از چنین امکانی از محل بحث ما خارج است (2).

4-دفاع مرحوم خویی از نظر مرحوم شیخ

بعد از ذکر تمام این اشکالات،مرحوم خویی به دفاع از نظر مرحوم شیخ می پردازد و می فرماید:انصاف این است که نظر ایشان کاملاً تام و تمام بوده و هیچ یک از این اشکالات بر مرحوم شیخ وارد نیست.

وارد نبودن اشکالات مرحوم آخوند برای این است که مراد ایشان از