- مقدمه 1
- 1-تعریف مرحوم شیخ انصاری 7
- اشاره 7
- تعریف حکم ظاهری و حکم واقعی از دیدگاه فقها 7
- 2-تعریف مرحوم آخوند 8
- 3-تعریف مرحوم مظفر 9
- 4-تعریف مرحوم مشکینی 10
- 5-تعریف نظر پژوهشگر پایان نامه 11
- 1-جمع 12
- 2-حکم 12
- تعریف مفاهیم و اصطلاحات کلیدی 12
- 3-حکم تکلیفی 15
- 4-در جایی دیگر حکم تکلیفی چنین تعریف شده است 16
- 5-حکم تکلیفی واقعی و حکم تکلیفی ظاهری 17
- 4-حکم وضعی 17
- 7-ملاکات احکام 18
- 6-کیفیت جمع 18
- 8-تنافی از حیث مبدأ 18
- 9-تنافی از حیث منتهی 19
- اشکالات تعبد به ظنون از نظر ابن قبه 20
- اشاره 20
- نظر مرحوم شیخ درباره امکان و عدم امکان تعبد به ظنون 21
- اشاره 22
- اشکالات تعبد به ظنون بنا به نظر مشهور 22
- 2-اشکالات مرحوم آخوند بر نظر مرحوم شیخ 28
- 4-دفاع مرحوم خویی از نظر مرحوم شیخ 29
- 3-اشکال مرحوم نایینی بر نظر مرحوم شیخ 29
- اشاره 32
- محاذیری که در تعبد به ظن مورد توهم واقع شده است 35
- اشاره 35
- ج)محذور سوم:اجتماع اراده وجوبیه و تحریمیه 44
- د)محذور چهارم:تدافع و تعارض بین ملاکات احکام 46
- ه)بیان متأخرین از محاذیر تعبد به ظنون در نظر مرحوم خویی 46
- اشاره 49
- اشاره 49
- 1-بررسی راه کار مرحوم محقق نایینی 49
- دیدگاه امام خمینی رحمه الله 49
- قسم اول:طرق و امارات 50
- اشاره 50
- اشکالات مرحوم امام بر این راه حل 51
- قسم دوم:اصول محرزه 56
- قسم سوم:اصول غیرمحرزه 57
- 2-تقسیم شک به دو اعتبار از نگاه مرحوم نایینی 58
- اشاره 58
- اشاره 67
- اشکالات مرحوم امام بر نظر مرحوم آقاضیاء 72
- اشاره 76
- 4-بررسی راه کار مرحوم فشارکی 76
- اشکالات مرحوم امام بر نظر مرحوم فشارکی 80
- 5-بررسی راه کار مرحوم امام خمینی 83
- اشاره 83
- 1-بررسی مسئله امکان تعبد به ظن 87
- 2-دو مقام برای جمع بین احکام ظاهری و واقعی 90
- 3-راه کار مرحوم خویی 104
اشکالات تعبد به ظنون از نگاه امام خمینی
اشاره
مرحوم امام،قبل از پاسخ به سؤال اصلی(کیفیت جمع بین احکام ظاهری و واقعی)،مقدمه ای درباره تعبّد به ظنون و امارات و محاذیر به طور مفصّل بیان می کند که با اندکی تلخیص به آن اشاره می کنیم:
ایشان در ابتدای بحث«الکلام فی الظّن» (1)می فرمایند که بحث در دو مقام صورت می گیرد:
در مقام اول،بحث از امکان تعبّد به ظن است و مقام دوم بحث می کند که آیا تعبد به ظن و عمل به آن واقع شده است یا نه؟
مقام اول:مرحوم امام درباره مقام اول می فرماید:گرچه از ابن قبه نقل شده که تعبد به ظن،ممتنع است و او منکر امکان چنین تعبدی شده است،ولی استدلال ابن قبه بیانگر این مطلب نیست زیرا او در یک جا می گوید:«التّعبد بالخبر الواحد یستلزم اجتماع الحلال و الحرام و المفسده و المصلحه».
مرحوم امام می فرماید:این استدلال ابن قبه بیانگر آن است که امکان تعبد به ظنون را نفی می کند.اما در جای دیگر ایشان چنین استدلال می کند:«لو جاز الاخبار عن النّبی لجاز الاخبار عن الله».این جمله بیانگر آن است که ایشان وقوع تعبد به ظنون را قبول ندارد،اما امکان تعبد را می پذیرد.
در این جا مرحوم امام می فرماید:دو تفاوت بین اخبار صادر شده از ناحیه خداوند متعال و اخبار رسیده از پیامبر و ائمه معصومین وجود دارد:
1- (1) .سبحانی،جعفر،تهذیب الاصول،ج2،ص59.