جمع میان احکام ظاهری و واقعی از منظر امام خمینی، آیت الله خویی و شهید صدر صفحه 35

مرحوم نائینی می فرماید:مراد از امکانی که در مقام از آن بحث می شود امکان تشریعی است،بدین معنا که آیا از تعبد به امارات،محذوری در عالم تشریع لازم می آید یا نه؟که مراد همان محاذیری است که قبلاً ذکر کردیم.

مرحوم امام می فرماید:این نظر خالی از اشکال نیست؛زیرا امکان تشریعی یکی از اقسام امکان وقوعی است،نه این که مخالف با امکان وقوعی باشد،چون در این صورت تقسیم امکان به فلکی،عنصری ملکی و ملکوتی نیز باید صحیح باشد.علاوه بر این اشکال،محذوراتی هم که در مورد تعبد به امارات از قبیل اجتماع حب و بغض،مصلحت و مفسده،و اراده کراهت در یک موضوع توهم شده اند،محاذیر تکوینیه هستند نه تشریعیه؛لذا این که مرحوم نائینی که امکان مورد بحث را امکان تشریعی دانسته،این محاذیر را جزو محذورات تشریعیه فرض کرده،صحیح نیست.

محاذیری که در تعبد به ظن مورد توهم واقع شده است

اشاره

-1

بعد از بحث امکان تعبد به ظن،مرحوم امام به عنوان مقدمه به محاذیری می پردازد که درباره این تعبد وجود دارد.ایشان این محاذیر را به چند دسته تقسیم می کند:

1.محاذیری که به ملاکات احکام مربوط می شود،مانند اجتماع مصلحت و مفسده.

2.محاذیری که به مبادی خطابات مربوط می شود مانند:اجتماع اراده و کراهت و حب و بغض.