جمع میان احکام ظاهری و واقعی از منظر امام خمینی، آیت الله خویی و شهید صدر صفحه 56

واقع،به اختیار مکلف نیست بلکه عمل به امارات گاهی مطابقت با واقع دارد و گاهی هم منجر به مخالفت با واقع می شود.

قسم دوم:اصول محرزه

خلاصه نظر مرحوم نائینی در آن چه نسبت به اصول محرزه از طرف شارع جعل شده این است که مکلف در عمل به این اصول بنایش بر این باشد که آن چه که مکلف به آن عمل می کند همان واقع است و چیزی مغایر با واقع نیست و طرف دیگر شک را نادیده گرفته و کالعدم فرض می کند.چنان چه امام علیه السلام در قاعده تجاوز می فرماید:«بلی قد رکعت.» (1)در این جا شارع مقدس مؤدّی را همان واقع قرار داده؛یعنی اگر مکلف شک کند در رکوع بعد از سجده،امام می فرماید:بنا را بر این بگذار که رکوع را واقعاً انجام داده ای.در این جا طرف دیگر شک که انجام ندادن رکوع است کالعدم تلقی می شود.در استصحاب نیز همین گونه است.بنابراین در اصول محرزه،مجعول جز بنای عملی بر این که آن چه مکلف انجام داده همان واقع است،چیزی دیگری نیست و حکم دیگری وجود ندارد تا با حکم واقع در تضاد یا در تناقض قرار بگیرد و موجب اجتماع نقیضین یا ضدین شود.

اشکال مرحوم امام بر این نظر آن است که اولاً،بنای عملی مکلف بر این که آن چه مکلف انجام داده همان واقع است،قابل جعل نیست؛زیرا بناگذاری،فعل مکلف می باشد بلکه آن چه قابل جعل است،وجوب بنای عملی مکلف است؛به این معنا که شارع مقدس بفرماید:واجب است بر