جمع میان احکام ظاهری و واقعی از منظر امام خمینی، آیت الله خویی و شهید صدر صفحه 67

3-بررسی راه کار مرحوم آقاضیاء

اشاره

دومین راه حلی که مرحوم امام برای جمع بین احکام واقعی و ظاهری به آن می پردازد،نظر مرحوم آقا ضیاء عراقی هست که امام از ایشان به«بعض محققین عصر»تعبیر کرده است.

مرحوم آقاضیاء با ذکر چند مقدمه،طریق دیگری برای جمع بین حکم ظاهری و واقعی بیان می کند که به طور مختصر به آن اشاره می کنیم:

مقدمه اول:هیچ شکی وجود ندارد که احکام در مقام عروض و تعلقشان،قائم به خود عناوین می باشد،اما نه عناوین ذهنی صرف و نه عناوین خارجی صرف.دلیل این مطلب هم آن است که اگر احکام به عناوین و طبایع ذهنی صرف تعلق بگیرد این طبیعت ذهنی صرف،منشأ اثر نمی باشد و به عبارت دیگر،ماهیت من حیث هی هی لیست الاّ هی؛به تعبیر آقاضیاء،ماهیت ذهنی که در مقابل خارج است،نه محبوب است و نه مبغوض.

علت این که چرا احکام به عناوین خارجی تعلق نمی گیرد آن است که خارج،ظرف سقوط حکم است و چگونه ظرف سقوط حکم محل عروض و تعلق حکم واقع می شود؛زیرا لازم می آید طلب چیزی که حاصل است.به تعبیر آقاضیاء یا به تعبیر معروف،تحصیل حاصل است.پس وقتی حکم به طبیعت و ماهیت ذهنی صلوه تعلق نگرفت و به وجود خارجی صلوه نیز تعلق نگرفت-چون در هر دو صورت طبق نظر ایشان غیر معقول بود-احکام تعلق می گیرد به عناوین و طبایع ذهنی که در خارج ملاحظه شده اند.به تعبیر دیگر،ماهیت ذهنی خارج دیده نه این که این ماهیات وجود خارجی داشته باشد.

بعد ایشان می فرماید:اگر عناوین ملاحظه شده در خارج را در مقام