آسیب شناسی تمدن اسلامی مبتنی بر اندیشه های سیدحسین نصر صفحه 31

برمی تابند. به اعتقاد سنت گرایان، دین در نزد خدا یک دین است، ولی همین دینِ واحد در زمین به اشکال مختلف نمود یافته است. از سوی دیگر، آنها دو جنبه برای دین ترسیم می کنند؛ اول، جنبه باطنی (ایزوتریسم)(1) یا همان طریقت و دوم، جنبه ظاهری (اگزوتریسم)(2) یا شریعت. سنت گرایان معتقدند که بُعد درونی و باطنی ادیان واحد است، ولی بُعد ظاهری آنها که شریعت است، مختلف می باشد.(3) به عبارت دیگر، ادیان در روح اصلی، وحدت و در فرم و شکل، اختلاف دارند.(4) از این امر نباید گذشت که سنت گرایان، نه تنها اهمیت ظاهر (شریعت) را نفی نمی کنند، بلکه برآن تأکید می ورزند، زیرا به اعتقاد آنها تنها بر مبنای صورت هاست که می توان از مرتبهْ صوری فراتر رفت.(5) تعریف سنت گرایان از پلورالیسم دینی (کثرت گرایی) در دو کتاب معروف فریتیوف شووان، یعنی وحدت متعالی ادیان و صورت و جوهر در ادیان به خوبی تشریح شده است. سنت گرایان در صدد درهم آمیختن ادیان یا ترک یک دین و گرویدن به دین دیگر نیستند؛ بلکه توجه به دینداری و دیندار ماندن در مسلک و مذهب مختار را توصیه می کنند؛ هرچند چهارتن از بزرگ ترین اندیشمندان سنت گرا، یعنی رنه گنون، فریتیوف شووان، تیتوس بورکهارت و مارتین لینگز به اسلام گرویدند.

1- (1) . Esoterism.
2- (2) . Exoterism.
3- (3) نیاز به علم مقدس، ص 114، (حکمت خالده وحدتی را می بیند که شالودهْ تنوع صور و گفتار و رفتار دینی است؛ وحدتی که در آن، حقیقت جوهری در قلب ادیان نهفته است.)
4- (4) ر. ک: فریتیوف شووان، گوهر و صدف عرفان اسلامی، ترجمه: مینو حجت، ص 97 تا 130 و اسلام و حکمت خالده، ص 29.
5- (5) سید حسین نصر، دین و نظم طبیعت، ترجمه: انشاءالله رحمتی، ص 30.