آسیب شناسی تمدن اسلامی مبتنی بر اندیشه های سیدحسین نصر صفحه 72

و حامل دین و اسلام باشند و این ویژگی و عمومیت تعالیم اسلامی و گستردگی نفوذ آن باعث شد تا پیام باطنی تمدن اسلامی همیشه سرزنده بماند و از رونق باز نماند؛ اگر چه نوگرایی و بنیادگرایی در بخش هایی معینی از جامعه اسلامی، باعث پژمردگی حیات اسلامی شده است، اما این تحولات نتوانسته هیچ جهان بینی مؤثری ایجاد کند - مانند آن چه مدرنیسم با مسیحیت نمود - تا بتواند جهان بینی اسلامی را با چالش روبه رو سازد.(1)

نصر تلقی برخی پژوهشگران غربی و پیروان آنها در جهان اسلام را که تصور می کنند، فروپاشی تمدن اسلامی از قرن هفتم هجری (سیزده میلادی) اتفاق افتاده، نادرست می داند و معتقد است آنها به کلی از این واقعیت غافلند که اگر چنین می بود، به هیچ وجه جهان اسلام نمی توانست تا امروز هم چون واقعیتی زنده دوام بیاورد و محال بود که تمدنی عظیم کماکان از اسلام تغذیه شود. اگر چنین بود و چنین فروپاشی در تمدن اسلامی در آن مقطع زمانی روی داده بود، چیزی از تمدن اسلامی باقی نمی ماند تا در قرن حاضر به احیای آن همت کنند.(2)

نصر در مجموع، منکر ضعف تمدن اسلامی نیست، اما آن را بسیار متأخرتر از قرن سیزده میلادی و بیشتر در طول دو قرن نوزده و بیست جست وجو می کند. از این گذشته، او این فروپاشی را مربوط به ظواهر تمدن ارزیابی کرده و آن را مربوط به اصول و جوهرهْ آن که در اسلام، جهان شمول و تغییرناپذیر است، نمی داند. او دراین باره می گوید: «با آن که تمدن اسلامی بعد از قرن هجده بسیار ضعیف شد و سلطه نظامی و