آسیب شناسی تمدن اسلامی مبتنی بر اندیشه های سیدحسین نصر صفحه 84

در تفسیر خود از آن مبانی و پیش برد آن، با چالش ها، مشکلات یا انحرافاتی مواجه شود، یا برخلاف آن مبانی و ارکان انسجام بخشی که الگوی آن تمدن شمرده می شود، گام بردارد. بنابراین آسیب شناسی در هر تمدنی کشف عوامل و متغیرهایی است که موجب می شود یک تمدن از محتوای مورد نظر یا روش های متناسب و پذیرفته شدهْ دست یابی به آن فاصله گرفته، دچار انحراف و گاه فروپاشی گردد. از این رو در صورتی می توان در مبحث تمدن اسلامی از آسیب شناسی سخن به میان آورد که بتوان هنجارهای مقبولی برای آن تمدن که در این جا جنبه الزامی (ضرورت و باید) به خود می گیرد، تعریف کرد. بنابراین، آسیب شناسی بدان معناست که تا چه اندازه ضرورت و الزام مورد نیاز آن تمدن مراعات نگردیده است. در مجموع، در هر حوزه و قلمرویی اگر بتوان وجهی آرمانی و الزامی به تصویر کشید، عدم دست یابی بدان یا چالش میان آن چه هست و آن چه باید باشد، نوعی آسیب شمرده می شود.

به طور قطع، یکی از معارف راه گشا در هر مجموعه و پدیده ای، آسیب شناسی آن است. آسیب شناسی باعث می شود تا هر پدیده ای پویایی و هر مجموعه حیات خود را حفظ کند و در مقابل کژی ها و ناملایمات ایستادگی نماید و واجد این امکان گردد که در صورت رسیدن آسیب بدان، با شناسایی آنها به ترمیم دوباره خود همت گمارد.

اهمیت این موضوع به تنهایی توجیه گر مناسبی برای هدف آسیب شناسی است؛ چرا که آسیب شناسی باعث شناسایی و ریشه یابی بی نظمی ها و علل ناکارآمدی یک مجموعهْ می شود و در مرحلهْ بعد، زمینه و امکان ترمیم و درمان آن را میسر می سازد. به نظر می رسد معیاری که نصر برای آسیب شناسی تمدن اسلامی ارائه